Tom Marka Healya, opublikowany w 1993 roku jako dwudziesty drugi numer serii Osprey "Campaign", podejmuje temat, który zajmuje szczególne miejsce w historiografii wojskowej: bitwę pod Kadesz, określaną jako najdawniejsze starcie w historii ludzkości, którego przebieg da się zrekonstruować w szczegółach [[16]]. Zestawienie dwóch tytanów epoki brązu - faraona Ramzesa II i króla Hetytów Muwatallisa - to materiał na epicką opowieść, a zarazem wyzwanie analityczne, ponieważ źródła egipskie są w istocie monumentami propagandy, a nie relacjami operacyjnymi. Healy podejmuje to ryzyko i - co istotne - nie ogranicza się do parafrazy poematu Pentaura czy relacji z tzw. Bullatina, lecz aktywnie konfrontuje egipską narrację z logistiką, topografią i prawdopodobieństwem taktycznym.
Mark Healy to brytyjski historyk wojskowości, autor kilku tomów w serii Osprey - w tym opracowania o bitwie pod Kannami - specjalizujący się w starożytnych kampaniach wojennych. Nie jest egiptologiem w sensie filologicznym, co w tym przypadku okazuje się zaletą: pisze z perspektywy historyka sztuki wojennej, a nie tłumacza hieroglifów. Dzięki temu jego analiza manewrów, doboru broni i tempa marszu kolumn egipskich ma charakter operacyjny, a nie antykwaryczny. Recenzenci na Goodreads podkreślają, że Healy "tka bitwę w spójną i ekscytującą opowieść", a jego interpretacja wydarzeń bywa "przekonująca", nawet gdy odbiega od powszechnie przyjmowanej narracji.
Struktura tomu jest klasyczna dla serii Campaign: wprowadzenie, sylwetki dowódców, przeciwstawne armie, przebieg bitwy, skutki, chronologia i bibliografia. To jednak układ pozorny - pod tą konwencjonalną powłoką Healy prowadzi własną tezę. Kluczowym zabiegiem jest potraktowanie bitwy pod Kadesz nie jako zaplanowanej zasadzki hetyckiej, lecz jako spotkania bojowego (ang. "meeting engagement"), w którym obie strony działały w warunkach niepełnej informacji. Healy argumentuje, że hetycki atak rydwanów na kolumnę P'Re nie był częścią misternego planu Muwatallisa, lecz improwizacją, która wymknęła się spod kontroli. To odważna teza, łamiąca utarty schemat "geniusz Muwatallisa kontra lekkomyślny Ramzes", i choć budzi kontrowersje - recenzenci zwracają uwagę, że autor nie do końca wyjaśnia bierność hetyckiej piechoty - to właśnie owa analityczna odwaga wyróżnia ten tom spośród wielu innych pozycji serii.
Najmocniejszą stroną książki jest rozdział poświęcony przeciwnym armiom. Healy nie ogranicza się do suchego wyliczania typów rydwanów, lecz analizuje fundamentalną różnicę filozofii bojowej: hetycki rydwan jako ciężka platforma uderzeniowa dla trzech ludzi (wojownik, woźnica, tarczonosny) kontra lekki, dwuosobowy rydwan egipski, nastawiony na mobilność i ostrzał z dystansu. To porównanie nie jest tylko ciekawostką techniczną - z niego wynika cała dynamika bitwy. Słabszym elementem jest sama rekonstrukcja walki: jak zauważa jeden z recenzentów, "opis samej akcji jest mniej zaangażowany niż poprzedzające rozdziały, które z wielką szczegółowością omawiają politykę regionu". Healy lepiej czuje się w roli analityka strategicznego niż kronikarza chaosu pola bitwy.
Ograniczenia tomu są typowe dla serii Campaign: 96 stron to niewiele na temat, który wymagałby głębszego osadzenia w szerszym kontekście archeologii bliskowschodniej i najnowszych odkryć egipskich. Healy przyjmuje wyższą chronologię (ok. 1300 p.n.e.), podczas gdy współczesna egiptologia skłania się ku dacie niższej (1274 p.n.e.) - co jeden z recenzentów, absolwent egiptologii, słusznie wytyka jako anachronizm. Nie zmienia to jednak faktu, że argumentacja taktyczna pozostaje aktualna. Tom pomija też niemal całkowicie recepcję bitwy w kulturze - słynne reliefy z Luksoru i Ramesseum, które są głównym źródłem wiedzy o starciu, zostały potraktowane instrumentalnie, jako dane do rekonstrukcji, a nie jako obiekt analizy propagandowej. To luka odczuwalna, choć zrozumiała w formule serii.
Ilustracje pełnią w tomie funkcję nie tylko dekoracyjną, ale i analityczną. Przekroje rydwanów, schematy uzbrojenia i mapy taktyczne są precyzyjne i czytelne. Szczególnie wartościowe są plansze porównawcze, pokazujące różnice w konstrukcji rydwanów hetyckich i egipskich - to materiał, który modelarz czy rekonstruktor wykorzysta bezpośrednio. Zdjęcia współczesnego terenu bitwy, które niewiele zmienił się od epoki brązu, oraz reprodukcje reliefów świątynnych dopełniają obrazu, choć te ostatnie bywają trudne do odczytania dla laika. Ilustratorzy nie sięgają po efekciarstwo - ich styl jest oszczędny, inżynieryjny, co w przypadku tematu starożytnego jest zaletą, nie wadą.
Dla historyka wojskowości szukającego pogłębionej analizy źródłowej tom Healy'a będzie punktem wyjścia, nie ostatnim słowem. Dla modelarza, rekonstruktora czy entuzjasty gier bitewnych (tom zawiera sekcję o rekonstrukcji bitwy na stole) to pozycja nadal użyteczna, mimo upływu dekad od publikacji. Dla czytelnika ogólnego - to jedna z najlepszych bramek do świata starożytnych zmagań bliskowschodnich: napisana z pasją, ilustrowana z precyzją i - co najważniejsze - niebojąca się stawiać tez. W granicach swojej formuły "Qadesh 1300 BC" jest dokładnie tym, czym być powinna: solidnym, analitycznym wprowadzeniem w temat, które - jak to ujęto w recenzji DTS Voice - "dostarcza wartości zarówno tym, którzy interesują się bronią i taktyką starożytnego Bliskiego Wschodu, jak i tym, którzy szukają tła dla wczesnej historii regionu".
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
