"Austerlitz 1805: Battle of the Three Emperors" autorstwa Davida G. Chandlera to pozycja wydana w 1990 roku nakładem Osprey Publishing w ramach serii "Campaign" (tom 2) - jednej z najbardziej rozpoznawalnych kolekcji popularnonaukowych poświęconych historii wojskowości. Chandler jest byłym kierownikiem Wydziału Studiów Wojennych w Sandhurst, czyli Królewskiej Akademii Wojskowej Wielkiej Brytanii, i historykiem wojskowości o międzynarodowej renomie. Już samo nazwisko autora na okładce stanowi gwarancję merytoryczną - trudno bowiem znaleźć badacza, który znałby epokę napoleońską gruntowniej i wszechstronniej niż Chandler. Publikacja liczy 96 stron i obejmuje zarówno kontekst polityczny kampanii 1805 roku, jak i szczegółowy opis samej bitwy pod Austerlitz - starcia słusznie uznawanego za arcydzieło sztuki wojennej Napoleona.
Konstrukcja książki jest wierna wzorcowi seryjnemu Osprey: czytelnik prowadzony jest przez kolejne, zwięźle zatytułowane rozdziały - od "Drogi do wojny" i "Przeciwnych dowódców", przez opis obu armii, aż po narrację samej bitwy, jej następstwa, a nawet wskazówki dla miłośników gier wojennych i współczesny opis pola bitwy. Treść obejmuje etapy: drogę do wojny w 1805 roku, plany i przygotowania, sylwetki dowódców, charakterystykę armii, samą bitwę, jej następstwa, chronologię, bibliografię, opis pola bitwy w dzisiejszym kształcie oraz sekcję o wargamingu. Chandler nie pozwala sobie na dygresje - każda strona dźwiga ciężar konkretnych informacji, co jest zaletą, ale i pewną pułapką: narracja bywa momentami skondensowana do granic czytelności dla osób nieobytych z epoką.
Najmocniejszą stroną opracowania jest opis samej bitwy. Chandler prezentuje śmiałe i rozstrzygające natarcie armii francuskiej znad Renu na Dunaj, okrążenie armii Macka pod Ulm, manewry ku Austerlitz i kontruderzenie, które doprowadziło do decydującej klęski armii austro-rosyjskiej. Autor z chirurgiczną precyzją śledzi kolejne fazy walki, rozszyfrowując mechanizm pułapki, którą Napoleon zastawił na sprzymierzonych: pozorowane osłabienie prawego skrzydła, prowokacyjne oddanie wzgórz Pratzen i śmiertelny cios w centrum przeciwnika, gdy ten przesunął swe siły na południe. Chandler od dekad jest uznawany za jednego z czołowych znawców historii wojen napoleońskich, a jego wiedza przebija wyraźnie przez każdą stronę tekstu. To właśnie owa erudycja sprawia, że nawet skrótowe omówienie bitwy zyskuje analityczną głębię rzadko spotykaną w publikacjach o tak ograniczonej objętości.
Warstwa wizualna publikacji zasługuje na osobny komentarz i ocenę jednoznacznie pozytywną. Seria oferuje czytelnikowi wiele punktów wejścia: szkice, malarstwo, rozkazy bojowe, mapy dwuwymiarowe, mapy topograficzne, zestawienia jednostek, komentowane podpisy oraz ilustracje mundurów, nierzadko w kolorze. Panoramiczne plansze bitewne ułatwiają śledzenie ruchów wojsk w terenie, który - z racji równinnego charakteru Moraw i kluczowej roli Wzgórz Pratzen - wymaga dobrego zobrazowania przestrzennego. Kolorowe ilustracje mundurów poszczególnych formacji, od grenadierów gwardii po kozaków Platowa, stanowią niezastąpione źródło dla modelarzy i rekonstruktorów.
Opinie czytelników i recenzentów na specjalistycznych forach historycznych są zgodne w kilku kwestiach. Książka jest dobrym punktem wyjścia dla każdego, kto chce poznać kampanię austerlicką i napoleońską drogę do dominacji w Europie - napisana jest w charakterystycznym stylu Osprey i odznacza się dużą czytelnością. Jednocześnie recenzenci wskazują na słabości wynikające nie tyle z warsztatu autora, co ze struktury formatu seryjnego. Rozdział poświęcony "Drodze do wojny" oraz omówienie wydarzeń poprzedzających samą bitwę są dość pobieżne i ubogie w szczegóły nawet jak na standardy Osprey. Podobnie sekcja dotycząca dowódców - skupiona wyłącznie na Napoleonie, Aleksandrze I, Franciszku I i Kutuzowie - pomija kluczowych podwładnych cesarza Francuzów, takich jak Soult, Lannes czy Murat, bez których żaden rzetelny opis Austerlitz nie może być kompletny.
Pewne niedoskonałości dzieła wynikają wprost z rygoru wydawniczego narzuconego przez serię, zamykającego objętość w 96 stronach. Format ten wymusza skrótowe traktowanie szerszego kontekstu geopolitycznego: niemal całkowicie pominięta zostaje równoczesna klęska pod Trafalgarem jako czynnik, który diametralnie zmienił strategiczne priorytety Napoleona i pchnął go ku kampanii lądowej. Podobnie perspektywa rosyjska i austriacka - dowodzenie Kutuzowa, spory w koalicyjnej kwaterze głównej, decyzja Aleksandra o narzuceniu bitwy wbrew radom doświadczonych generałów - zostaje zarysowana zbyt oszczędnie, by w pełni zrozumieć genezę katastrofalnej dla sprzymierzonych decyzji o ataku.
Podsumowując, "Austerlitz 1805: Battle of the Three Emperors" to rzetelna i wartościowa monografia w miniaturze - idealna jako kompas orientacyjny przed lekturą bardziej rozbudowanych opracowań lub jako poręczne kompendium dla znawców epoki chcących mieć kluczowe fakty w jednym miejscu. Seria Campaign wydawnictwa Osprey nie pretenduje do akademickiej rygorystyczności, jednak wiedza autora jest widoczna i uwiarygodniona badaniami. Chandler napisał książkę zwartą, precyzyjną i intelektualnie uczciwą wobec ograniczeń, jakie sam format mu narzucił. Dla czytelnika szukającego błyskotliwego wprowadzenia w najdoskonalej rozegrany pojedynek taktyczny epoki napoleońskiej - to wybór w pełni uzasadniony.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
