Douglas A-3 Skywarrior, choć jest swego rodzaju "kultowym ulubieńcem", wciąż pozostaje w dużej mierze niezauważanym klasykiem lotnictwa morskiego. Stworzony do przenoszenia broni jądrowej, A-3 zyskał sławę w Wietnamie jako konwencjonalny bombowiec, latająca cysterna i platforma do walki elektronicznej. Był to największy samolot regularnie operujący z pokładów lotniskowców, dzięki czemu zyskał ogólnoflotowy przydomek "Wieloryb" ("Whale"). Doskonale sprawdzał się w każdej powierzonej mu misji i służył w US Navy przez ponad cztery dekady, od 1956 do 1991 roku. Ta pełni ilustrowana książka, ukazująca niesamowitą gamę malowań i imponujące rozmiary, skupia się na służbie tego typu samolotów w Wietnamie. Od marca 1965 roku były one krótko używane jako bombowce nad Wietnamem Północnym i Południowym, zanim Skywarrior okazał się znacznie bardziej wartościowy jako wielozadaniowa latająca cysterna (KA-3B) oraz samolot do walki elektronicznej (EKA-3B). Tytuł zawiera szczegóły dotyczące wszystkich tych operacji, a także bardziej tajnych misji rozpoznawczych, i dostarcza informacji o pilotujących je mężczyznach.
Książka ta jest czymś znacznie więcej niż sugeruje jej tytuł; w rzeczywistości to skondensowana historia całej kariery Skywarriora, aż do jego ostatniego użycia w Marynarce Wojennej w 1991 roku i ostatniego lotu na potrzeby kontrahenta w 2011 roku. Opowiada także o ciekawej historii rozwoju platform "electronic attack" (walki elektronicznej) w Marynarce Wojennej, z uwzględnieniem "ciężkich" jednostek fotograficznych (VAP) i rozpoznawczych (VQ). Chociaż książka o 96 stronach nie może dogłębnie pokryć wszystkich tych tematów, autor pisze z niezwykłą precyzją i wdziękiem, tworząc historię operacyjną, która na bieżąco informuje czytelnika o latających maszynach, miejscach ich operowania, eskadrach i oddziałach (Dets) oraz ciągłej ewolucji tych organizacji.
Za każdym razem, gdy autor wprowadza nowy wariant A-3, umieszcza go w jasnym kontekście eskadr, które go używały, i ich bazowania (na przykład, pozwala nam zobaczyć, jak społeczność walki elektronicznej trafiła na wyspę Whidbey Island, czerpiąc z doświadczeń swoich poprzedników z jednostek VAH). Opisuje również powstawanie, rozwiązywanie, dzielenie i łączenie eskadr, które obsługiwały nowe wersje. Z łatwością integruje te informacje w narracji, pokazując, jak samoloty EKA-3B zastąpiły EA-1 Spads w eskadrach VAW, a następnie jak eskadry VAQ zostały wydzielone z eskadr VAW. Zręcznie śledzi całą genealogię jednostek, serię numeracji nowej społeczności VAQ, ich nazwy i znaki wywoławcze, a wszystko to bez spowalniania tekstu. W tekście i w bardzo przydatnej tabeli jasno śledzi także rozmieszczenie wszystkich oddziałów Skywarrior VAW i VAQ, a także samodzielnych eskadr stworzonych w celu zastąpienia oddziałów na większych pokładach. Wyraźnie wskazuje, jak AIRPAC i AIRLANT używały swoich zasobów A-3 w odmienny sposób (na przykład, na Pacyfiku było znacznie więcej lotniskowców typu "ESSEX" 27C), jak używały różnych schematów oznaczania oddziałów, zanim ustaliły jednolity model numeracyjny, oraz jak społeczność VAH przez jakiś czas istniała, dostarczając albo bezpośrednie oddziały tankowców, albo tankowce uzupełniające oddziały VAQ.
Równie imponujące jak powyższe informacje jest to, że książka jasno przedstawia różnice, często mylone w innych publikacjach i zasobach internetowych, między wersjami A-3 z ich wielowarstwowymi modyfikatorami misji: EA-3, EKA-3, RA-3, ERA-3, czyniąc to w bardzo prosty i bezpośredni sposób. A-3B stały się KA-3B, a niektóre z nich przekształcono w EKA-3B, by później powróciły do prostych KA-3B. Wszystkie te maszyny zostały zbudowane jako BOMBOWCE, z bombami w kadłubie, niezależnie od tego, czy był on wypełniony zbiornikami paliwa i elektroniką, czy nie. EA-3B, RA-3B i TA-3B to był inny samolot, bez komór bombowych, z kadłubem pod ciśnieniem i komorą załogową zamiast komory bombowej. Co więcej, ich misje były zupełnie inne. EKA-3B były taktycznymi zagłuszaczami w eskadrach VAQ, które dały początek społecznościom EA-6B, a następnie EA-18, a niektóre z tych samolotów przetrwały jako KA-3B w rezerwowych eskadrach VAK. EA-3B były samolotami ELINT, elementami bazujących na lotniskowcach wielotypowych eskadr VQ, które były prekursorami krótko służących ES-3A. RA-3B służyły w eskadrach fotograficznych VAP, aż do ich rozwiązania, a następnie niektóre zostały zmodyfikowane do ERA-3B, które były zbyt ciężkie, aby operować z lotniskowców. Służyły one wyłącznie w eskadrach "agresorów elektronicznych" VAQ-33 i 34, zapewniając realistyczny trening walki elektronicznej w roli przeciwnika. TA-3B służyły jako samoloty szkoleniowe i jako "cienie" dla samolotów VIP, a jedyny VA-3B był w rzeczywistości przerobionym EA-3B. Książka wspomina również o NRA-3B i innych wersjach z literą "N", ale nie omawia ich szczegółowo. Ponieważ nie były to samoloty floty, ich pominięcie nie jest wadą, zwłaszcza kosztem materiału opisanego powyżej.
Główna oś narracji, przez którą przeplatają się powyższe wątki, to opisy rozmieszczeń i operacji A-3 przed wojną (krótko, by wprowadzić w temat), w trakcie wojny w Wietnamie, a następnie w latach 1975-1991. Zaczyna się od HATRON-ów VAH i ich rozmieszczeń, bardzo wczesnego przekierowania ich do misji tankowania i zagłuszania, a także ciekawej historii o tym, jak generał Westmoreland był "wkurzony", że jego bombowce Marynarki nie mają celowników bombowych. W książce znajduje się wiele dobrych relacji z akcji tankowców, opowieści o misjach EA i RA, które kursowały między bazami lądowymi a pokładami lotniskowców, oraz bardzo dobra dyskusja na temat tego, jak podstępny i podatny na wypadki był "Wieloryb" w pobliżu okrętów: 42% całej produkcji A-3 zostało utracone w wypadkach, a Morgan szczegółowo to opisuje. Co uderzające, Morgan nie rozwodzi się nad starym dowcipem o A3D "All 3 Dead" ("Wszyscy 3 Martwi"), ale odwraca jego znaczenie, zauważając, że samolot przetrwał tak długo, ponieważ... NIE miał foteli katapultowych. Przez to wszystko autor nie przestaje zwracać uwagi na to, jak społeczność Heavy Attack podzieliła się na połówki A-3 (Wybrzeże Zachodnie) i A-5 (Wybrzeże Wschodnie), a obie ewoluowały w kierunku misji nie-bombowych; RA-5C stały się eskadrami RVAH, które zastąpiły eskadry RA-3B VAP.
Kolorowe plansze są wyjątkowe, z 27 w standardowym malowaniu szarym z białym spodem, które pokazują charakterystyczne i kolorowe oznaczenia VAH, VAW i VAQ, dodanie "blistrów" zagłuszaczy na EKA i ich późniejsze usunięcie, cztery różne warianty pasków tankowców oraz wiele wariantów oznaczeń lotniskowców, eskadr i oddziałów. Pozostałe trzy to słynny zielony eksperyment na lotniskowcu "KITTY HAWK", improwizowany, całkowicie czarny RA-3 oraz oficjalny trzyodcieniowy szary schemat RA-3.
Historia A-3 jest złożona i zawiła, umiejscowiona u zbiegu wielu zupełnie nowych misji Marynarki Wojennej w latach 60., ale ta książka sprawia, że wydaje się to łatwe i przekazuje czytelnikowi zwięzłe i łatwe dos trawienia informacje.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
