"Desert Rats: British 8th Army in North Africa 1941-43” autorstwa Timoth'ego (Tima) Moremana to znakomita pozycja wydana w ramach cenionej serii "Battle Orders” (część 28) nakładem Osprey Publishing w 2007 roku. Ta skondensowana publikacja drobiazgowo odtwarza dzieje, strukturę organizacyjną oraz ewolucję doktrynalną słynnej brytyjskiej 8. Armii - od momentu jej sformowania z sił Western Desert Force aż po ostateczne triumfy nad siłami Osi w Tunezji. Opracowanie rzuca światło na niezwykle intensywny szlak bojowy wielonarodowej formacji na froncie afrykańskim II wojny światowej: od jej oficjalnych narodzin jesienią 1914 roku pod dowództwem generała Alana Cunninghama, przez dramatyczne i mordercze zmagania pod Tobrukiem i Gazalą, aż po przełomowe operacje pod El Alamein pod batutą Bernarda Montgomery'ego w 1942 i u schyłku kampanii w 1943 roku.
Konstrukcja tekstu odznacza się dużą przejrzystością, wiernie realizując rygorystyczne założenia metodologiczne serii. Moreman prowadzi czytelnika przez historię armii w ujęciu osadzonym na osi czasu, ale podporządkowanym głębokiej analizie wojskowej, rozpoczynając od momentu uformowania sztabu i pierwszych, często nieskoordynowanych działań operacyjnych (takich jak operacja Crusader). Wraz z rozwojem konfliktu i eskalacją walk autor obrazuje proces adaptacji i reorganizacji poszczególnych komponentów: od brytyjskich i wspólnotowych dywizji piechoty (w tym formacji australijskich, nowozelandzkich czy indyjskich), poprzez dynamicznie rozwijające się brygady pancerne. Dużą zaletą narracji jest płynne przechodzenie od opisu struktur i etatów jednostek do analizy zmieniających się koncepcji taktycznych, ze szczególnym uwzględnieniem rewolucyjnego wprowadzenia bliskiego wsparcia lotniczego przez RAF oraz integracji niestandardowych formacji nieregularnych, takich jak SAS czy Long Range Desert Group.
Opracowanie spotkało się z entuzjastycznym przyjęciem środowiska historyków wojskowości, analityków i wargamerów. Na specjalistycznych portalach recenzenci oceniają książkę jako wybitną, podkreślając bezkonkurencyjną wiedzę merytoryczną autora w zakresie ewolucji systemów dowodzenia i łączności (C3I). Podziw budzi fakt, że Moreman zręcznie połączył suche dane statystyczne i oficjalne schematy organizacyjne (OOB - Orders of Battle) z dogłębną analizą procesu szkoleniowego i wyciąganych na bieżąco lekcji z porażek w starciach z Lisem Pustyni, Erwinem Rommlem. W opinii recenzentów z pism branżowych publikacja zyskała miano pozycji obowiązkowej dla każdego zbieracza literatury poświęconej kampanii na Pustyni Zachodniej. Niektórzy entuzjaści potoczystej, czysto biograficznej narracji podnoszą jednak argument, że z uwagi na profil serii, autor poświęcił mniej miejsca osobistym wspomnieniom szeregowych żołnierzy z okopów na rzecz rygorystycznego opisu struktur dywizyjnych i taktyki połączonych rodzajów wojsk.
Kluczowym elementem podnoszącym atrakcyjność publikacji jest warstwa wizualna, nieodłącznie powiązana ze standardami edytorskimi wydawnictwa Osprey. Książka zawiera kilkadziesiąt unikalnych, czarno-białych fotografii archiwalnych ukazujących żołnierzy w realiach polowych, pustynny sprzęt oraz kadrę dowódczą. Prawdziwym magnesem dla hobbystów, strategów i modelarzy jest sekcja zawierająca precyzyjne, kolorowe mapy taktyczne, diagramy struktur organizacyjnych oraz plansze przedstawiające schematy rozmieszczenia sił w kluczowych fazach kampanii. Rysunki te i schematy perfekcyjnie oddają skomplikowaną architekturę 8. Armii, ilustrując specyfikę przemieszczania tak olbrzymich mas ludzkich i sprzętu w trudnym, bezlitosnym klimacie Afryki Północnej. Efektownym dopełnieniem całości są grafiki ukazujące ewolucję uzbrojenia i wyposażenia, które wizualizują technologiczną transformację armii na przestrzeni dwuletnich zmagań.
Autorem opracowania jest dr Tim Moreman, powszechnie ceniony brytyjski historyk wojskowości i były wykładowca w prestiżowej akademii w Sandhurst, który poświęcił dziesięciolecia na badanie struktur i doktryn brytyjskich sił zbrojnych w XIX i XX wieku, będący gwarantem najwyższej rzetelności historycznej. Jego pióro cechuje się zwięzłością, skrupulatnością w podawaniu faktów oraz głębokim szacunkiem do materiałów źródłowych. Moreman unika zbędnego patosu czy mitologizacji legendarnego statusu "Szczurów Pustyni”, pozwalając przemówić faktom, analizom operacyjnym i namacalnym efektom reform taktycznych, co czyni jego narrację niezwykle wiarygodną i naukowo wartościową.
Pewne niedoskonałości dzieła wynikają wprost z ciasnych ram wydawniczych narzuconych przez serię "Battle Orders”, zamykających objętość książki w granicach 96 stron. Taki limit wymusił skrótowe, wręcz hasłowe potraktowanie szerszych uwarunkowań politycznych i logistycznych całego teatru śródziemnomorskiego. Podobnie perspektywa i wewnętrzne kryzysy logistyczne wojsk Osi (w tym włoskich i niemieckich adwersarzy) zostały ujęte dość marginalnie, skupiając całą uwagę czytelnika na wewnętrznej machinie organizacyjnej imperium brytyjskiego.
Podsumowując, "Desert Rats: British 8th Army in North Africa 1941-43” to wzorowo przygotowana, rzetelna i analityczna monografia jednej z najbardziej zasłużonych formacji alianckich II wojny światowej. Tim Moreman stworzył kompendium, które perfekcyjnie równoważy suchą ewidencję regulaminów i struktur z realiami pustynnego pola walki. Dzięki wybornym diagramom i głębokiej analizie doktrynalnej publikacja stanowi nieocenione źródło wiedzy dla badaczy epoki, historyków wojskowości oraz projektantów gier strategicznych, pozostając do dziś jednym z najlepszych i najbardziej syntetycznych opracowań poświęconych ewolucji brytyjskiej sztuki wojennej w starciu z Afrikakorps.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
