"The Roman Army of the Punic Wars 264-146 BC" autorstwa Nic Fieldsa ukazało się w 2007 roku nakładem Osprey Publishing jako część 27. prestiżowej serii "Battle Orders", dedykowanej analizie organizacji, taktyki i dowodzenia najważniejszych formacji wojskowych w dziejach. Liczące 96 stron opracowanie podejmuje się zadania niebanalnego: zmierzenia się z jednym z najbardziej złożonych procesów transformacji militarnej starożytności - przeobrażeniem słabej italskiej armii w machinę wojenną zdolną pokonać Hannibala i zmiażdżyć Kartaginę. Już sam wybór tematu świadczy o ambicji autora, gdyż jest to materia, przy której łatwo o powierzchowność.
Nic Fields, zanim poświęcił się historii starożytnej, zaczynał karierę jako biochemik, po czym służył w Royal Marines - i ta nieoczywista droga życiowa zostawia wyraźny ślad w stylu pisarskim. Fields podchodzi do tematu z analityczną precyzją naukowca i praktycznym wyczuciem żołnierza, co owocuje rzadką umiejętnością pisania o wojskowości bez zbędnego patosu i bez akademickiego chłodu. Jego wcześniejsze prace poświęcone armii rzymskiej i starożytnej Grecji ugruntowały mu reputację solidnego znawcy epoki, toteż sięgając po tę pozycję, czytelnik ma prawo oczekiwać wysokiego poziomu.
Struktura opracowania jest ściśle podporządkowana wymogom serii i obejmuje kolejno: wstęp, misję bojową, doktrynę i szkolenie, organizację jednostek, taktykę, system dowodzenia i wywiadu, uzbrojenie oraz "wyciągniete lekcje", a całość domykają chronologia, bibliografia i słownik. Takie ramy narzucają dyscyplinę, ale i ograniczenia - Fields sprawnie porusza się w ich obrębie, a narracja przechodzi płynnie od opisu instytucjonalnego do analizy konkretnych kampanii. Autor śledzi ewolucję armii rzymskiej od legionu tzw. Liwiuszowego do legionu Polibianskiego, ukazując, jak klęski pod Jeziorem Trazymeńskim i pod Kannami wymusiły głęboką reformę myślenia taktycznego. To właśnie ten wątek - instytucjonalna zdolność Rzymu do uczenia się na błędach - stanowi najmocniejszy punkt książki i nadaje jej spójność interpretacyjną.
Szczególnie wartościowe są schematy organizacyjne przybliżające zasady funkcjonowania legionu manipularnego i turmy kawaleryjskiej, a także kolorowe mapy ukazujące ugrupowania bojowe armii w terenie. Diagramy te, dalekie od ilustracyjnej dekoracji, są prawdziwym narzędziem analitycznym, pozwalającym czytelnikowi wyobrazić sobie dynamikę bitew takich jak Zama czy Ilipa. Dodatkową zaletą są zwięzłe biogramy czołowych dowódców konfliktu, wplatane w tekst w sposób, który nie przerywa wywodu, lecz go wzbogaca. Recenzenci z Amazon.co.uk podkreślają, że całość tworzy opracowanie "tryskające jakością i gruntownie przebadaną wiedzą".
Warstwa wizualna budzi jednak mieszane uczucia. Książka nie zawiera kolorowych plansz - znaku rozpoznawczego większości tomów Osprey - choć oferuje standardową dla wydawcy jakość fotografii, map i planów bitewnych, a schematy szyków bojowych posługują się symbolami NATO. Decyzja o rezygnacji z plansz jest zrozumiała w kontekście profilu serii nastawionej na analizę operacyjną, a nie rekonstrukcję uzbrojenia - niemniej dla czytelnika przyzwyczajonego do ikonograficznego bogactwa innych tytułów Osprey może być rozczarowaniem. Fotografie zabytków i reliefów, jakkolwiek dobrane kompetentnie, nie rekompensują w pełni tego braku.
Najpoważniejszym zarzutem, jaki można postawić tej książce, jest dysproporcja w traktowaniu poszczególnych faz konfliktu. Zdecydowana większość uwagi autora skupia się na II wojnie punickiej jako najbardziej dramatycznej i najlepiej udokumentowanej fazie zmagań, podczas gdy I i III wojna punicka zostają potraktowane znacznie skromniej. Taki wybór jest poniekąd zrozumiały - to właśnie konfrontacja z Hannibalem wymusiła najgłębsze reformy - lecz tytuł sugerujący pokrycie całego okresu 264-146 p.n.e. jest w pewnej mierze obietnicą niespełnioną. Perspektywa kartagińska i numidyjska pojawia się jedynie marginalnie, co zubożaja obraz strategicznej rywalizacji obu mocarstw.
Dla czytelnika bez wcześniejszego rozeznania w historii wojen punickich książka może być lekturą wymagającą, jednak osoby zaznajomione z epoką znajdą w niej bezcenne kompendium i doskonały punkt wyjścia do głębszych studiów. "The Roman Army of the Punic Wars 264-146 BC" to opracowanie wzorowo realizujące założenia serii - rzetelne, sprawnie napisane i analitycznie trzeźwe. Fields nie próbuje przekroczyć narzuconych mu ram, lecz maksymalnie je wypełnia, tworząc publikację, która przy wszystkich ograniczeniach objętościowych pozostaje jedną z najlepszych syntetycznych prezentacji rzymskiej machiny wojennej epoki republikańskiej dostępnych dla szerokiego odbiorcy.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
