Północnoafrykański teatr działań II wojny światowej wytworzył osobliwy paradoks: jeden z najbardziej wyniszczających i logistycznie skomplikowanych konfliktów nowoczesnej historii toczył się równolegle jako "cień wojny" prowadzonej przez garstki ludzi głęboko za liniami wroga, w absolutnej pustce Sahary. Choć nieprzyjazna i wroga człowiekowi, Afryka Północna okazała się doskonałym środowiskiem dla działań nieregularnych i sił specjalnych. W tej cieniu-wojnie uczestniczyły cztery państwa: Wielka Brytania - z największymi sukcesami, Wolna Francja - ze zaskakującymi samodzielnymi operacjami z bazy w Czadzie, Włochy - zajęte głównie obroną libijskich szlaków komunikacyjnych na południu - oraz Niemcy, prowadzące rozległą sieć wywiadowczą w Egipcie. Podjąć się opisania tej zbiorowej historii w ramach ograniczeń serii Battle Orders wydawnictwa Osprey to zadanie, które Andrea Molinari wykonał z nierówną, lecz godną uwagi starannością.
Książka liczy 96 stron i wpisuje się w serię jako jej 23. tom, przy czym funkcję redaktora naukowego pełnił dr Duncan Anderson, kierownik studiów nad wojną w brytyjskiej akademii wojskowej. Podobnie jak pozostałe pozycje serii, "Desert Raiders" koncentruje się na genezie, organizacji i taktyce omawianych formacji, nie zaś na narracyjnym odtwarzaniu przebiegu kampanii. Strukturę wywodu wyznaczają kolejne rozdziały poświęcone doktrynie, wyszkoleniu, organizacji jednostek, taktyce, systemom dowodzenia i łączności, uzbrojeniu oraz "lekcjom wyciągniętym" z doświadczeń wojennych. To podejście metodologiczne, choć nieuchronnie kosztem dramaturgii, jest uczciwe wobec czytelnika: Molinari nie udaje, że pisze historię wypraw LRDG czy SAS, lecz naprawdę dostarcza analityczne narzędzie do ich zrozumienia w kontekście instytucjonalnym.
Największą i najbardziej oryginalną wartością merytoryczną recenzowanego tomu jest równoważne potraktowanie wszystkich czterech stron konfliktu - i właśnie tu Molinari wyróżnia się spośród anglojęzycznych autorów piszących o wojnie pustynnej. Tom jest szczególnie cenny za informacje dotyczące wolnofrancuskich i włoskich jednostek Autosahariani oraz ich operacji, które w literaturze zachodniej pozostają niemal nieznane. Tymczasem u Molinari włoskie Compagnie Sahariane i Meharisti - formacje kawalerii wielbłądziej o niemal kolonialnym rodowodzie - otrzymują równorzędną uwagę co SAS czy Long Range Desert Group. Podobnie zaskakująco wypada rozdział poświęcony Wolnym Francuzom: operacje kolumny Leclerca z Czadu, w tym atak na Murzuk w 1941 roku, to epizody, które w typowym anglocentrycznym ujęciu dziejów kampanii libijskiej ledwie zasługują na wzmiankę. Autor, jako włoski badacz z doświadczeniem w cywilnych i wojskowych instytutach badań obronnych, ma tu naturalną przewagę nad koleżkami po piórze z Wielkiej Brytanii czy Stanów Zjednoczonych - i potrafi tę przewagę spożytkować.
Warstwa organizacyjna jest opracowana z precyzją charakterystyczną dla najlepszych tomów serii. Książka zawiera szczegółowe tabele organizacyjne oraz omawia ewolucję doktryny taktycznej wszystkich zaangażowanych państw - od wczesnych, improwizowanych patroli Bagnolda po dojrzałe struktury operacyjne LRDG z 1942 roku. Szczególnie instruktywne jest zestawienie różnych podejść do problemu łączności i nawigacji: Brytyjczycy stawiali na radiowe pokrycie szlaków i precyzyjną nawigację astronomiczną, podczas gdy włoskie kompanie saharyjskie opierały się na wiedzy tubylczych przewodników i wieloletniej tradycji kolonialnej penetracji wnętrza kontynentu. Ta konfrontacja dwóch logik operacyjnych - technologicznej i organicznej - nadaje wywodowi głębię, która mogłaby mu brakować jako czysto dokumentacyjnemu kompendium. Materiał ilustracyjny obejmuje archiwalne fotografie wojenne, mapy oraz tabele organizacyjne, a całość jest pierwszym kompletnym ujęciem działalności pustynnych rajderów po obu stronach konfliktu.
Recepcja tytułu wśród czytelników branżowych była życzliwa, choć niejednoznaczna. Scott Van Aken z modelingmadness.com w recenzji z lipca 2007 roku oceniał, że książka jest fascynującą lekturą, która burzy kilka obiegowych mitów, i uznał ją za "oświecającą i rozrywkową". Część czytelników na Amazon.co.uk wskazywała jednak, że tom pozostaje jedynie zarysem tematu bez głębszych szczegółów, a materiał fotograficzny nie zawsze stoi na wysokości zadania. Opinia ta, choć w pewnej mierze słuszna, wynika z niezrozumienia natury serii Battle Orders - która z zasady priorytetyzuje strukturę nad narrację - i nie powinna być traktowana jako zarzut pod adresem autora.
Andrea Molinari pracował jako młodszy badacz zagadnień obronnych w włoskich instytutach cywilnych i wojskowych; specjalizuje się w siłach Osi w śródziemnomorskim teatrze działań II wojny światowej. Był redaktorem i tłumaczem włoskich edycji książek z zakresu historii wojskowości, pracując m.in. dla wydawnictw DeAgostini i Hachette. Ten nieoczywisty, redakcyjno-badawczy profil zawodowy tłumaczy zarówno mocne strony książki - erudycję porównawczą i dostęp do włoskojęzycznych źródeł - jak i jej ograniczenia. Molinari nie jest zawodowym historykiem wojskowości w akademickim sensie tego słowa, co niekiedy daje o sobie znać w sposobie analizy decyzji operacyjnych: opisy taktyki bywają bardziej opisowe niż krytyczne, a oceny strategicznego znaczenia poszczególnych jednostek - ostrożniejsze, niż można by sobie życzyć.
Seria Battle Orders narzuca ograniczenia, których nie sposób zignorować. Ludzki wymiar walki - psychologia małych grup operujących w oderwaniu od macierzystych oddziałów, relacja między dowódcą a podwładnymi w ekstremalnych warunkach pustynnych, cena fizyczna i psychologiczna tygodniowych rajdów w upale i piasku - jest celowo zepchnięty poza margines wywodu. Liczba map operacyjnych bywa niewystarczająca dla pełnego odtworzenia dynamiki manewru w przestrzeni, gdzie orientacja geograficzna stanowiła często ważniejszy zasób taktyczny niż siła ognia.
Mimo tych zastrzeżeń "Desert Raiders" wypełnia realną lukę w anglojęzycznej literaturze poświęconej wojnie nieregularnej w Afryce Północnej. Tom adresowany jest przede wszystkim do historyków wojskowości ceniących perspektywę porównawczą, entuzjastów wargamingu potrzebujących precyzyjnych danych organizacyjnych oraz modelarzy szukających wiarygodnych podstaw do rekonstrukcji. Dla pogłębienia obrazu operacyjnego warto sięgnąć po tomy serii Osprey Warrior poświęcone żołnierzom LRDG, a dla kontekstu kampanijnego - po klasyczne relacje uczestników, takie jak pamiętniki Davida Stirlinga czy Vladimira Peniakofa.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
