Książka Stevena J. Zalogi stanowi dziesiąty tom serii "Battle Orders" wydawnictwa Osprey i jest bezpośrednią kontynuacją jego wcześniejszego opracowania poświęconego dywizjom pancernym US Army w Europie Zachodniej. Już sam dobór tematu świadczy o trafnym instynkcie badawczym: samodzielne bataliony czołgów i bataliony niszczycieli czołgów, pozostające w cieniu wielkich dywizji pancernych, miały trudne zadanie zapewnienia wsparcia pancernego dywizjom piechoty podczas kampanii 1944-1945. To formacje historycznie niedoceniane, choć w rzeczywistości to właśnie na ich barkach spoczywał codzienny ciężar przebijania się przez normandzkie żywopłoty, forsowania rzek i odpierania zimowych kontrataków w Ardenach. Zaloga oddaje im należne miejsce w historiografii, a czyni to z precyzją, którą trudno przecenić.
Wywód merytoryczny otwiera rozległa analiza doktrynalna, i tu tkwi największa wartość poznawcza całego tomu. Autor pokazuje, że zarówno bataliony czołgów, jak i bataliony niszczycieli czołgów od samego początku były dotknięte błędami doktrynalnymi i wadliwymi decyzjami dowódczymi. Zaloga ukazuje, jak czołgi były wprawdzie wcześnie przeznaczone do wsparcia jednostek piechoty, lecz rzadko razem z nimi ćwiczyły - stan ten prowadził do wzajemnego niezrozumienia sił i słabości obu rodzajów broni. Doktryna niszczycieli czołgów, inspirowana błędną interpretacją niemieckiego Blitzkriegu, okazała się szczególnie kosztowna w zderzeniu z rzeczywistością bojową. Zaloga nie owija w bawełnę, wskazując wprost na generała majora Lesliego McNaira, dowódcę Army Ground Forces, jako odpowiedzialnego za szereg kosztownych błędów: sprzeciwiał się on stałemu przydzielaniu samodzielnych batalionów czołgów do dywizji piechoty, opowiadał się za zachowaniem lekkich czołgów nawet po tym, jak stało się oczywiste, że nie mogą rywalizować na polu bitwy, oraz forsował holowane zamiast samobieżnych jednostki niszczycieli czołgów. Taka historiograficzna odwaga - nazwanie winnego z imienia i podparta solidną argumentacją - wyróżnia tę książkę spośród wielu poprawnych, lecz bezpiecznych opracowań w serii.
Struktura rozdziałów podąża wzorcem charakterystycznym dla "Battle Orders": misja bojowa, doktryna i szkolenie, organizacja jednostek, taktyka, C3I, uzbrojenie i wyposażenie, wnioski operacyjne. Omówione zostają struktury organizacyjne batalionów standardowych, lekkich, saperskich (mine exploder), specjalnych, a także samobieżnych i holowanych batalionów niszczycieli czołgów. Zaloga nie poprzestaje jednak na suchej typologii - każdy wariant organizacyjny osadza w kontekście operacyjnym i stawia pytanie o jego bojową adekwatność. Autor porusza też szereg mało znanych, lecz fascynujących zagadnień, jak wyposażone w reflektory czołgi CDL - broń tak tajna, że nawet dowódcy na szczeblu armii nie wiedzieli o ich istnieniu - które jednak chroniły przeprawy przez Mozę podczas bitwy w Ardenach. Tego rodzaju szczegóły, wplecione w analityczną narrację, sprawiają, że lektura angażuje nie tylko badacza, lecz także czytelnika szukającego żywej historii.
Warstwa dokumentacyjna tomu jest imponująca jak na tak skromną objętość. Publikację wspiera 55 zdjęć czarno-białych, cztery zdjęcia kolorowe, 17 tabel i schematów oraz sześć map kolorowych, obejmujących m.in. działania pancerne podczas lądowania na plaży Omaha, operację Cobra, szturm na Fort Driant i obronę w Ardenach. Mapom towarzyszy narracja ilustrująca użycie czołgów w różnych misjach taktycznych. Osobną wartość stanowi aneks ze skróconymi historiami wszystkich batalionów czołgów i niszczycieli czołgów służących w europejskim teatrze działań. Recenzenci podkreślają wyjątkowo staranne odbitki fotograficzne - lepsze niż w wielu innych tomach serii - a dobór zdjęć konsekwentnie ilustruje omawiane w tekście zagadnienia taktyczne i sprzętowe.
Kompetencje Zalogi do podjęcia tego tematu są niekwestionowane. Urodzony w 1952 roku, z tytułem magistra historii Columbia University i specjalizacją w historii Europy Wschodniej, jest autorem kilkudziesięciu książek z zakresu historii wojskowości i techniki militarnej. Jako starszy analityk zajmujący się rakietami, precyzyjnymi środkami napadu i bezzałogowymi systemami latającymi, łączy gruntowną erudycję historyczną z praktycznym rozumieniem technicznego wymiaru walki. W przypadku tej konkretnej książki owo połączenie daje wymierne efekty: autor równie sprawnie porusza się po strukturach etatowych batalionów, co po kwestiach przebijalności pancerza czołgów M4 Sherman czy nieskuteczności holowanego działa 3-calowego w warunkach normandzkiego terenu.
Na Goodreads książka uzyskuje ocenę 3,67/5 na podstawie 15 ocen, co jest wynikiem nieco skromniejszym niż porównywalny tom Rottmana - zapewne dlatego, że temat europejskiego teatru działań przyciąga szersze, bardziej zróżnicowane audytorium, stawiające wyższe oczekiwania narracyjne. Ograniczenia metodologiczne serii "Battle Orders" dają się tu odczuć podobnie jak wszędzie indziej: perspektywa przeciwnika - taktyka przeciwpancerna Niemców, ewolucja ich doktryny obrony w głębokości - pozostaje na marginesie, a perspektywa indywidualnego żołnierza, doświadczenie starcia pancernego od środka, schodzi do roli ilustracji, nie zaś samodzielnego tematu badań.
Mimo tych nieuchronnych ograniczeń gatunkowych praca Zalogi stanowi najdokładniejsze i analitycznie najdojrzalsze kompendium poświęcone tej kategorii jednostek US Army w europejskim teatrze działań. Jej szczególna wartość polega na tym, że nie poprzestaje na inwentaryzacji struktur organizacyjnych, lecz stawia pytania o odpowiedzialność instytucjonalną za poniesione straty i błędy doktrynalne - pytania, które w literaturze popularnej są zazwyczaj pomijane milczeniem. Książka jest obowiązkową lekturą dla historyków wojskowości, projektantów scenariuszy wargamingowych oraz każdego, kto chce zrozumieć, dlaczego kampania w Europie Zachodniej kosztowała tyle, ile kosztowała. Jako uzupełnienie warto sięgnąć po tomy serii Osprey Campaign poświęcone Normandii i Ardenam oraz po szersze monografie Harry'ego Yeide'a dotyczące sił niszczycieli czołgów.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
