"US Army in the Plains Indian Wars 1865-1891" autorstwa Claytona K. S. Chuna to pozycja z serii Osprey "Battle Orders", wydana w 2004 roku jako piąty tom tej serii. Podobnie jak w przypadku pozostałych tytułów z tej linii, format publikacji kładzie nacisk nie tyle na rekonstrukcję mundurową czy ikonografię, ile na strukturę organizacyjną, doktrynę operacyjną i taktykę bojową. Po zakończeniu wojny secesyjnej armia amerykańska stanęła przed wyzwaniem adaptacji do realiów Dzikiego Zachodu, gdzie tradycyjne formacje liniowe i sztywne procedury sztabowe często okazywały się niewystarczające wobec mobilnych, doskonale znających teren oddziałów Indian Prerii. Dr Chun podjął się zadania ambitnego: na 96 stronach prześledzić proces powojennej restrukturyzacji, ewolucję doktrynalną i operacyjne zastosowanie US Army w konflikcie trwającym ćwierć wieku - od wczesnych wypraw pacyfikacyjnych po kampanie zamykające się tragicznym starciem pod Wounded Knee.

Struktura książki jest klarowna i podporządkowana tematycznie. Autor analizuje kolejno: demobilizację i reorganizację korpusu oficerskiego po 1865 roku, szczegółowe rozkazy bojowe i tabele etatowe (TOE) pułków kawalerii, piechoty oraz artylerii, a także logistykę, system garnizonowo-fortyfikacyjny i rolę zwiadowców indiańskich (Indian Scouts). W szczególności omawia adaptację taktyczną do warunków prerii, podkreślając ewolucję od zwartych szyków do rozproszonych formacji, przejście na broń powtarzalną i karabiny maszynowe Gatlinga, a także problemy z łącznością, transportem i zaopatrzeniem w trudnym terenie. Chun przedstawia również mechanizmy szkolenia, dowodzenia i współpracy między rodzajami sił, kończąc analizą wniosków, jakie armia wyciągnęła z serii często niejednoznacznych zwycięstw i porażek - doświadczeń, które ostatecznie ukształtowały jej nowoczesne podejście do wojny nieregularnej i operacji przeciwpowstańczych.

Przyjęcie książki przez czytelników jest umiarkowanie pozytywne. Na platformie Goodreads publikacja uzyskała średnią ocenę 3,83 na 5 (na podstawie 12 ocen). Recenzenci doceniają wartość merytoryczną tekstu i precyzję w odtwarzaniu struktur pułkowych oraz stanów osobowych, choć część z nich zgłasza zastrzeżenia co do głębokości analizy operacyjnej. Według głosów czytelników, temat - choć fascynujący i wymagający szerszego opracowania - jest ściskany przez limit objętościowy serii; widoczne jest to zwłaszcza w nieco telegraficznym potraktowaniu tak głośnych wydarzeń jak bitwa nad Little Bighorn czy kampania przeciwko Szejenom i Lakotom. W recenzjach fachowych podkreśla się jednak, że Chun udanie łączy administracyjno-logistyczną rzeczywistość armii z realiami pola walki, dostarczając rzadko spotykanej w popularnych opracowaniach syntezy struktury i doktryny.

Warstwę wizualną publikacji tworzą archiwalne fotografie czarno-białe, ryciny epoki oraz szczegółowe schematy organizacyjne i tabele uzbrojenia. Ilustrują one strukturę dowodzenia, rozlokowanie kluczowych fortów, ewolucję wyposażenia indywidualnego i zbiorowego, a także typowe szyki bojowe. Pewnym mankamentem jest jednak brak map operacyjnych na odpowiednim poziomie szczegółowości: Chun nie zamieścił map pokazujących całościowego układu amerykańskich ekspedycji ani szczegółowego rozmieszczenia sił w trakcie kluczowych starć, co utrudnia czytelnikowi pełne zrozumienie operacyjnego zastosowania poszczególnych kolumn i ich roli w szerszym planie pacyfikacji prerii.

Autorem książki jest Clayton K. S. Chun, Ph.D., amerykański historyk wojskowości i wykładowca akademicki. Obecnie pracuje w U.S. Army War College w Carlisle Barracks w Pensylwanii, gdzie prowadzi kursy z zakresu bezpieczeństwa narodowego, strategii i ekonomii . Wcześniej zakończył karierę wojskową w U.S. Air Force i publikował prace z dziedzin bezpieczeństwa narodowego, historii wojskowości oraz ekonomii. Jego dorobek obejmuje liczne tytuły dla wydawnictwa Osprey, gdzie konsekwentnie zajmuje się dokumentacją organizacyjną, analizą rozkazów sztabowych i ewolucją taktyki formacji amerykańskich. Chun znany jest z drobiazgowości w odtwarzaniu stanów etatowych, umiejętności syntezy rozproszonego materiału archiwalnego oraz dbałości o kontekst logistyczno-administracyjny, który często pozostaje na marginesie popularnych narracji historycznych. "US Army in the Plains Indian Wars 1865-1891" stanowi dojrzały przykład jego warsztatu badawczego i wpisuje się w jego długotrwałe zainteresowanie transformacją sił zbrojnych Stanów Zjednoczonych w okresie powojennym.

Ograniczenia publikacji wynikają z samej natury serii "Battle Orders". W centrum zainteresowania autora pozostają struktura organizacyjna, doktryna i rozkazy bojowe, a zagadnienia takie jak szczegółowy przebieg poszczególnych bitew, perspektywa społeczności indiańskich, kontekst polityczny pacyfikacji czy codzienne doświadczenie żołnierza i cywila zostają zepchnięte na margines. Jak wskazują recenzenci, tom ten jest przydatnym kompendium, lecz nie może funkcjonować jako samodzielne źródło wiedzy o kampaniach, w których uczestniczyły oddziały US Army na Dzikim Zachodzie.

Podsumowując, "US Army in the Plains Indian Wars 1865-1891" to solidne i rzetelne kompendium poświęcone jednemu z bardziej złożonych okresów w historii amerykańskich sił zbrojnych. Chun przekonująco dokumentuje, jak armia federalna przekształcała się z powojennej machiny konwencjonalnej w formację przystosowaną do wojny nieregularnej, logistycznie i taktycznie dostosowując się do realiów prerii. Dla modelarzy, rekonstruktorów, wargamerów oraz historyków wojskowości interesujących się strukturą organizacyjną i doktryną US Army lat 1865-1891 jest to pozycja warta uwagi. Czytelnicy szukający pogłębionej analizy operacyjnej konkretnych kampanii, biografii dowódców lub perspektywy rdzennej strony konfliktu powinni uzupełnić lekturę o dedykowane monografie bitewne oraz opracowania etnohistoryczne.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com