Spis treści:

• Z życia flot - Sobański Maciej S.
• Brytyjskie okręty liniowe typu "BELLEROPHON" - Szopa Maciej Artykuł stanowi szczegółowe opracowanie historyczno-techniczne poświęcone brytyjskim pancernikom (drednotom) typu "BELLEROPHON". Tekst omawia genezę powstania tej serii okrętów, które były bezpośrednimi następcami rewolucyjnego HMS "DREADNOUGHT", a w skład których wchodziły trzy jednostki: HMS "BELLEROPHON", HMS "SUPERB" oraz HMS "TEMERAIRE". Autor analizuje ewolucję konstrukcyjną tych pancerników, zwracając uwagę na kluczowe modyfikacje w stosunku do pierwowzoru, takie jak optymalny układ artylerii głównej (dziesięć dział kalibru 305 mm w pięciu wieżach dwudziałowych), ulepszenie artylerii pomocniczej do kalibru 102 mm (co potwierdzono testami poligonowymi) oraz wprowadzenie ciągłej grodzi przeciwtorpedowej w celu zwiększenia ochrony podwodnej kadłuba. W części poświęconej historii służby, artykuł przedstawia operacyjne wykorzystanie tych okrętów, ze szczególnym uwzględnieniem ich roli w I wojnie światowej, w tym aktywnego udziału w bitwie jutlandzkiej w 1916 roku, gdzie prowadziły ogień do niemieckich krążowników. Opracowanie zamyka podsumowanie powojennych losów tych pancerników, które po krótkim okresie służby na innych akwenach (m.in. Morzu Śródziemnym i Czarnym) zostały wycofane do rezerwy i zezłomowane na początku lat 20. XX wieku.
• Niemieckie okręty lotnicze w okresie I wojny światowej (część I) - Franz Maciej K. - Artykuł stanowi pierwszą część szczegółowe studium poświęconego genezie i eksploatacji pierwszych niemieckich jednostek lotniczych ("Flugzeugmutterschiffe") w latach 1914-1918. Autor opisuje w nim wczesne eksperymenty "Kaiserliche Marine", takie jak tymczasowe wyposażenie krążownika pancernego SMS "FRIEDRICH CARL" w wodnosamoloty w 1914 roku, a następnie systematyczną przebudowę statków pasażersko-towarowych (m.in. "ANSWALD" i "SANTA ELENA") w Stoczni Cesarskiej w Gdańsku na specjalistyczne okręty-bazy dla wodnosamolotów. W tekście omówiono techniczne aspekty tych konwersji, w tym montaż drewnianych hangarów i dźwigów, a także praktyczne ograniczenia operacyjne, takie jak trudności z wodowaniem maszyn przy wzburzonym morzu, co ograniczało ich działalność głównie do akwenu Morza Bałtyckiego. Maciej K. Franz, uznany polski historyk wojskowości specjalizujący się w dziejach lotnictwa morskiego, w tym opracowaniu rzetelnie rekonstruuje ewolucję niemieckiej myśli technicznej w tej dziedzinie. Zaznacza przy tym, że rozwój wyspecjalizowanych okrętów lotniczych w Niemczech był początkowo mniej dynamiczny niż w Wielkiej Brytanii czy Rosji, ponieważ główne zadania rozpoznawcze realizowano tam na dużą skalę przy użyciu sterowców, a intensyfikacja prac nad okrętami lotniczymi nastąpiła dopiero pod koniec wojny w odpowiedzi na rozwój jednostek brytyjskich.
• Tajlandzkie kanonierki typu "RATANAKOSINDRA" - Malinowski Jarosław - Tekst poświęcony jest historii powstania, charakterystyce technicznej oraz służbie operacyjnej kanonierek typu "RATANAKOSINDRA", zbudowanych w Wielkiej Brytanii dla Królewskiej Marynarki Wojennej Tajlandii (wówczas Syjamu). Autor szczegółowo opisuje genezę projektu, który pierwotnie zamówiono w stoczni Armstrong Whitworth w 1914 roku, jednak jego realizację wstrzymano z powodu wybuchu I wojny światowej, a nieukończony kadłub zezłomowano. Program wznowiono w latach 20. XX wieku, co doprowadziło do zbudowania dwóch jednostek: HTMS "RATANAKOSINDRA" (zwodowana w 1925 roku) oraz HTMS "SUKHOTHAI" (zwodowana w 1929 roku). Artykuł omawia ich parametry taktyczno-techniczne, w tym wyporność sięgającą 1000 ton, napęd składający się z maszyn parowych potrójnego rozprężania, a także uzbrojenie główne w postaci dwóch dział kalibru 152 mm i czterech dział przeciwlotniczych 76 mm, uzupełnione o pancerz burtowy i wieżowy chroniący kluczowe elementy okrętu. W części poświęconej historii służby, Jarosław Malinowski przedstawia operacyjne wykorzystanie tych kanonierek, które przetrwały okres II wojny światowej oraz wojny francusko-tajskiej (1940-1941), choć nie wzięły bezpośredniego udziału w walkach morskich. W trakcie służby jednostki modernizowano, dodając im lżejsze uzbrojenie przeciwlotnicze (działka 40 mm i 20 mm). Obie kanonierki wycofano ze służby po dekadach eksploatacji - "RATANAKOSINDRA" w 1967 roku, a "SUKHOTHAI" w 1971 roku, a ich charakterystyczne dziobowe ozdoby w kształcie mitycznego ptaka Garuda trafiły do muzeum marynarki wojennej w Tajlandii.
• Niemiecki krążownik lekki "EMDEN (III)" (część II) - Sobański Maciej S. - Artykuł stanowi kontynuację szczegółowej monografii poświęconej trzeciemu w historii niemieckiej marynarki wojennej okrętowi noszącemu to imię, zbudowanemu w połowie lat 20. XX wieku. W tej części opracowania autor skupia się na dalszych aspektach konstrukcyjnych jednostki oraz jej historii operacyjnej, w szczególności w okresie II wojny światowej. Tekst omawia modyfikacje krążownika, takie jak obniżenie masztu i kominów w celu poprawy stateczności oraz lepszego odprowadzania spalin, a także zmiany w wyposażeniu radioelektronicznym i uzbrojeniu przeciwlotniczym wprowadzane w latach 30. XX wieku. Istotnym elementem artykułu jest opis bojowego wykorzystania okrętu na Morzu Bałtyckim podczas kampanii w 1941 roku. Sobański szczegółowo rekonstruuje starcia z radzieckimi kutrami torpedowymi typu "G-5" (w tym zatopieniem kutra "TKA-83" oraz atakami na "TKA-67", "TKA-111" i "TKA-114"), korygując tym samym błędne informacje pojawiające się w starszej literaturze przedmiotu.
• Włoskie korwety "GABBIANO" (część II) - Freivogel Zvonimir - Artykuł stanowi kontynuację szczegółowej monografii poświęconej tej licznej serii włoskich okrętów eskortowych, zbudowanych dla Regia Marina w okresie II wojny światowej w liczbie 59 jednostek. Zvonimir Freivogel, ceniony chorwacki historyk marynistyki specjalizujący się w dziejach flot Morza Śródziemnego i Adriatyku, w tej części opracowania skupia się na operacyjnym wykorzystaniu jednostek, ich działaniach bojowych (w tym eskorcie konwojów i zwalczaniu okrętów podwodnych), a także modyfikacjach uzbrojenia i wyposażenia wprowadzanych w toku służby. Tekst omawia również trudne losy tych okrętów w momencie zawieszenia broni przez Włochy we wrześniu 1943 roku, kiedy to część jednostek została przejęta przez Niemcy, a inne wcielono do marynarek wojennych państw alianckich lub przekazano ruchowi oporu. Autor śledzi także powojenne dzieje ocalałych korwet, z których wiele kontynuowało służbę w Marynarce Wojennej Republiki Włoskiej nawet do lat 70. XX wieku, a niektóre zostały przekazane do flot innych państw, takich jak Jugosławia, Grecja czy Syria.
• "Spóźnione krążowniki" (część II) - Walczyk Tomasz - Artykuł stanowi kontynuację szczegółowego opracowania poświęconego amerykańskim krążownikom lekkim (klasyfikowanym również jako przeciwlotnicze) typu "WORCESTER", które były ostatnimi i największymi jednostkami tej kategorii w historii US Navy. Tytułowe określenie "spóźnione" odnosi się do faktu, że choć projektowano je w oparciu o doświadczenia z walk na Pacyfiku podczas II wojny światowej, to oba zrealizowane okręty - USS "WORCESTER" (CL-144) i USS "ROANOKE" (CL-145) - zwodowano i wcielono do służby już po zakończeniu konfliktu (odpowiednio w 1948 i 1949 roku). Walczyk analizuje wartość tych jednostek, wskazując, że ich skomplikowana i ciężka konstrukcja wież artyleryjskich nie przyniosła oczekiwanych korzyści w porównaniu do lżejszych krążowników. W tej części artykułu omawia on ich historię operacyjną, podkreślając że w trakcie służby, w tym podczas wojny koreańskiej, gdzie wspierały ogniem ląd i osłaniały zespoły lotniskowców (Task Force 77), ujawniły się wady ich systemów kierowania ogniem, szczególnie w działaniach przeciwko celom lądowym. Z powodu ograniczonej przydatności bojowej i powojennej nadprodukcji jednostek pływających, oba krążowniki wycofano do rezerwy już w 1958 roku, a ostatecznie zezłomowano na początku lat 70. XX wieku, kończąc w ten sposób historię tej nietypowej i mało udanej serii okrętów.
• Znalezisko w Zatoce Posjeta - Rozin Aleksander W. - Artykuł porusza fascynującą i owianą tajemnicą historię odkrycia niezidentyfikowanego okrętu podwodnego w Zatoce Posjeta (ros. Залив Посьета) na Dalekim Wschodzie Rosji w 1954 roku. Tekst opiera się na relacji Siemiona Matwiejewa, weterana Floty Oceanu Spokojnego, który jako członek grupy ochotników z niszczyciela "WIEDUSZCZIJ" brał udział w czyszczeniu podniesionej jednostki w stoczni Dalzawod we Władywostoku. Według jego wspomnień, okręt miał trzy przedziały, klinowatą wieżę dowodzenia i czysty, nieporośnięty kadłub, a wewnątrz znaleziono szczątki 15-16 członków załogi w jasnoszarych kombinezonach i beretach, bez jakichkolwiek oznaczeń w języku rosyjskim. Dodatkowo, w kabince dowódcy odnaleziono pistolet przypominający niemieckiego Walthera, co początkowo nasuwało podejrzenia, że mogła to być zagraniczna jednostka szpiegowska z okresu zimnej wojny. Jednakże dalsze dochodzenie autora, w tym kwerenda w archiwach i publikacje w prasie wojskowej (m.in. w "Krasnoj Zwiozdzie"), skłaniają się ku tezie, że odnalezionym okrętem był prawdopodobnie radziecki okręt podwodny typu "M" (tzw. "MALUTKA"), taki jak "M-49" lub "M-63", który zaginął bez wieści w tej samej zatoce w sierpniu 1941 roku po wejściu na minę. Artykuł Rozina stanowi nie tylko szczegółową rekonstrukcję tych wydarzeń, ale także apel do środowiska historyków i entuzjastów marynistyki o pomoc w ostatecznym rozwikłaniu tej "podwodnej zagadki" i wyjaśnieniu losów zaginionej załogi.
• Bitwa o Wyspy Paracelskie 19 stycznia 1974 r. (część I) - Ngac Hà Vãn - Artykuł stanowi on pierwszą część opracowania poświęconego starciu morskiemu, które miało miejsce u wybrzeży Wysp Paracelskich na Morzu Południowochińskim w dniach 19-20 stycznia 1974 roku między marynarką wojenną Wietnamu Południowego (Republic of Vietnam Navy - RVNN) a Chińską Marynarką Wojenną (People's Liberation Army Navy - PLAN). Konflikt był wynikiem rywalizacji terytorialnej o Wyspy Paracelskie, które przed bitwą były podzielone między Chiny (kontrolujące północną grupę Amphitrite) i Wietnam Południowy (kontrolujący południową grupę Crescent). W bitwie uczestniczyły po stronie wietnamskiej: niszczyciel "HQ-4" ("LÝ THƯỜNG KIỆT"), fregaty "HQ-5" ("TRẦN KHÁNH DƯ") i "HQ-16" ("NHẬT TẢO") oraz trałowiec "HQ-10", natomiast po stronie chińskiej: trałowce, ścigacze okrętów podwodnych oraz jednostki patrolowe. Starcie zakończyło się zwycięstwem Chin, które w wyniku bitwy przejęły pełną kontrolę nad całym archipelagiem. Strona wietnamska straciła trałowiec "HQ-10" (zatopiony), a niszczyciel "HQ-4" został poważnie uszkodzony. Zginęło ponad 100 wietnamskich marynarzy (w tym 75 według oficjalnych danych), a 48 dostało się do niewoli. Po stronie chińskiej zginęło 18 marynarzy, a 67 zostało rannych.
• Ciężkie krążowniki lotnicze typu "KIJEW" (Projekt 1143) (część I) - Sobański Maciej S. - Opracowanie to stanowi pierwszą część szczegółowej monografii poświęconej radzieckim okrętom klasy krążowników lotniczych projektu 1143 (oznaczenie kodowe NATO: "KIJEW"), które od momentu wejścia do służby pierwszego z nich w 1975 roku były największymi jednostkami nawodnymi marynarki wojennej ZSRR. W tekście autor analizuje genezę i specyfikę konstrukcyjną tych nietypowych jednostek, które łączyły w sobie cechy i architekturę krążownika rakietowego z możliwościami lotniskowca. Sobański omawia ewolucję projektu, począwszy od jednostek bazowych "KIJEW" i "MIŃSK", poprzez zmodyfikowany "NOWOROSYJSK" (projekt 1143.3), aż po dalsze rozwinięcia koncepcji, takie jak "BAKU" (późniejszy "ADMIRAŁ GORSZKOW"). Artykuł szczegółowo opisuje przeznaczenie tych okrętów, które miały służyć jako centra dowodzenia grupami okrętów nawodnych i podwodnych, a także zapewniać wsparcie w zakresie wykrywania i zwalczania okrętów podwodnych oraz celów powietrznych. W tej części cyklu autor skupia się na procesie projektowania, specyfikacji technicznej (w tym hybrydowym układzie z silnym uzbrojeniem rakietowym w części dziobowej i skośnym pokładem lotniczym dla samolotów pionowego startu i lądowania Jak-38 oraz śmigłowców Ka-25/Ka-27 w części rufowej), a także na wstępnych etapach budowy i wejścia do służby pierwszych jednostek tej serii.
• Marynarka Wojenna Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej (Korei Północnej) - Sobański Maciej S. - Artykuł stanowi kompleksowy przegląd sił morskich Korei Północnej (Koreańskiej Marynarki Wojennej), przedstawiając jej strukturę organizacyjną, potencjał techniczny oraz kontekst operacyjny na początku XXI wieku. W tekście autor analizuje specyfikę tej formacji, która ze względu na izolację kraju i ograniczone zasoby gospodarcze, opiera się przede wszystkim na strategiach wojny asymetrycznej i działaniach przybrzeżnych. Sobański omawia skład floty, w tym liczne jednostki małego i średniego tonażu, takie jak korwety, kutry rakietowe, ścigacze okrętów podwodnych oraz liczną flotyllę okrętów podwodnych (w tym jednostek typu "YONO" i "SANG-O"), które stanowią kluczowy element odstraszania i potencjał do działań dywersyjnych. Artykuł porusza również kwestie infrastruktury bazowej, rozmieszczenia sił między Flotą Wschodnią (Morze Japońskie) a Flotą Zachodnią (Morze Żółte), a także wyzwania logistyczne i technologiczne, z jakimi boryka się marynarka wojenna KRLD. Publikacja Macieja S. Sobańskiego, będąca częścią szerszego cyklu jego opracowań poświęconych współczesnym i historycznym flotom świata w "Okrętach Wojennych", dostarcza czytelnikom rzetelnego i usystematyzowanego obrazu jednej z najbardziej hermetycznych i nietypowych marynarek wojennych na świecie.