Fiat CR.42, następca Fiata CR.32, był ostatnim wyprodukowanym jednomiejscowym dwupłatowcem. Wszedł do służby we włoskiej Regia Aeronautica w maju 1939 roku, zanim został wyeksportowany do Belgii, Węgier i Szwecji. Jego debiut bojowy miał miejsce, gdy lotnictwo belgijskie rzuciło swoją flotę powietrzną do akcji podczas niemieckiej inwazji na Niderlandy 10 maja 1940 r. Pomimo szybkiego przytłoczenia, belgijscy piloci zdołali zgłosić szereg zwycięstw powietrznych. CR.42 mocno zaangażował się w walki w Afryce Północnej i chociaż był stopniowo zastępowany przez nowocześniejsze myśliwce, do końca wojny pełnił rolę obrony punktowej i wsparcia naziemnego.

"Fiat CR.42 Aces of World War 2" autorstwa Håkana Gustavssona i Ludovico Slongo, z okładką Marka Postlethwaite'a oraz ilustracjami Richarda Caruany i Marka Stylinga, to tom numer 90 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany w 2009 roku. Książka dokumentuje niezwykłą historię ostatniego jednomiejscowego myśliwca dwupłatowego w produkcji seryjnej - samolotu, który na tle swoich współczesnych był już wyraźnie anachroniczny, a mimo to znalazł się w centrum walk powietrznych na kilku teatrach działań II wojny światowej i wydał grupę asów z dorobkiem bojowym zasługującym na osobne opracowanie.

Struktura książki jest geograficzno-chronologiczna i obejmuje pełne spektrum służby CR.42: bojowy debiut belgijskiego lotnictwa podczas inwazji Niemiec na kraje Beneluksu w maju 1940 roku, walki Regia Aeronautica nad Afryką Północną i Wschodową, operacje węgierskie, misje szwedzkiej służby obrony terytorialnej, epizodyczne użycie przez Luftwaffe, a wreszcie schyłkową rolę włoskich CR.42 jako nocnych napastników i maszyn do walki z partyzantami - niemal do końca wojny. Aneksy zawierają kompletne zestawienia asów we wszystkich lotnictwach użytkujących ten typ, uzupełnione rysunkami w skali 1:48.

Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się wielonarodową perspektywą i rzetelnością konfrontowania źródeł. Gustavsson i Slongo dokumentują, że CR.42 - porównywalny osiągami z RAF-owskim Gloster Gladiatorem - w rękach doświadczonego pilota potrafił nawiązać walkę nawet z Hurricanami i Kittyhawkami dzięki wyjątkowej zwrotności i własnościom aerobatycznym, choć ceną za tę manewrowość była niska prędkość i słabe uzbrojenie. Autorzy pokazują też mniej znany wątek: ostatnie egzemplarze produkcyjne CR.42 zostały zbudowane jako nocne samoloty szturmowe i latały na misjach nękania aż do końca konfliktu. Historia samolotu latającego po obu stronach frontu - w barwach belgijskich, włoskich, węgierskich, szwedzkich i niemieckich - stanowi jeden z bardziej egzotycznych tematów w całej serii.

Książka spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem. Scott Van Aken z Modelingmadness ocenił ją jako znakomitą lekturę i doskonałe źródło referencyjne, podkreślając wyjątkowe bogactwo plansz barwnych - 40 profili - oraz rysunki techniczne. Recenzenci z innych pism branżowych wskazywali, że sam fakt wydania tak szczegółowego opracowania poświęconego CR.42 jest wydarzeniem godnym odnotowania: Regia Aeronautica i jej sprzęt były przez dziesięciolecia traktowane w anglojęzycznej literaturze po macoszemu, a plansze barwne dokumentujące rozmaite oznaczenia jednostkowe i schematy malowania Falco są szczególnie cenne właśnie dlatego, że wcześniej niemal nie istniały w tej formie dla zachodniego odbiorcy.

Materiał wizualny jest jedną z mocniejszych stron publikacji. Richard Caruana - maltański artysta, którego profile są dobrze znane z pism modelarskich takich jak "Scale Aviation Modelling" i "Scale Models" - oraz Mark Styling przygotowali łącznie 40 plansz barwnych dokumentujących niezwykłe zróżnicowanie malowań i oznaczeń CR.42 w służbie pięciu różnych lotnictw. Schematy kamuflażu stosowane przez Regia Aeronautica na różnych teatrach działań, barwne oznaczenia jednostkowe belgijskiego lotnictwa, zimowe malowania węgierskie i skandynawska neutralna szarość szwedzkich CR.42 składają się na kolekcję inspiracji dla modelarzy, którą recenzenci zgodnie oceniali jako jedną z najbogatszych i najbardziej zróżnicowanych w całej serii.

Håkan Gustavsson to szwedzki badacz specjalizujący się w myśliwcach dwupłatowych II wojny światowej, prowadzący od wielu lat jeden z najstarszych i najobszerniejszych serwisów internetowych poświęconych biografiom pilotów latających na tej kategorii samolotów. Przez dwie dekady utrzymywał kontakty z weteranami i ich rodzinami, gromadząc relacje z pierwszej ręki niedostępne w tradycyjnych źródłach archiwalnych. Ludovico Slongo, historyk lotnictwa z Padwy, od ponad 15 lat zajmuje się dziejami Regia Aeronautica - pilotami, jednostkami i operacjami - ze szczególnym uwzględnieniem walk nad Afryką Północną i Morzem Śródziemnym. Połączenie szwedzkiej perspektywy badacza europejskiego kontekstu dwupłatowców z włoską znajomością archiwów i środowisk weteranów Regia Aeronautica daje efekt synergii rzadko spotykany przy omawianiu tak niszowego tematu.

Ograniczenia wynikają z charakteru materiału. Część czytelników sygnalizowała niedosyt w zakresie historii technicznej i ewolucji CR.42 jako rozwinięcia CR.32 - co jest zrozumiałe wobec biograficzno-bojowego profilu serii, ale utrudnia pełne zrozumienie kontekstu konstrukcyjnego. Działania CR.42 na frontach mniej dokumentowanych - Afryce Wschodniej, Grecji, Jugosławii - zostały potraktowane skrótowo wobec kampanii północnoafrykańskiej. Brak pogłębionej analizy porównawczej z brytyjskim Gladiatorem i innymi dwupłatowymi myśliwcami tego okresu sprawia, że czytelnik musi samodzielnie szukać szerszego kontekstu taktycznego.

Podsumowując, "Fiat CR.42 Aces of World War 2" to jedna z ciekawszych pozycji w serii - opracowanie poświęcone samolotowi paradoksalnemu: archaicznemu z konstrukcji, kochanemu przez pilotów za doskonałe właściwości lotne, a mimo to skutecznemu w walce na kilku frontach i w służbie kilku narodów. Gustavsson i Slongo stworzyli kompendium wyjątkowe zarówno pod względem bogactwa źródłowego, jak i zakresu geograficznego, dając asom CR.42 - długo pomijanym przez zachodnie piśmiennictwo - należne im miejsce w historii lotnictwa II wojny światowej.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com