Poszukiwania skutecznego samolotu myśliwskiego, który zapewniłby przewagę w powietrzu podczas I wojny światowej, zaowocowały serią samolotów z silnikiem z tyłu i karabinem maszynowym z przodu. Te niezgrabne, ciężko wyglądające myśliwce radziły sobie zaskakująco dobrze i były w stanie stawić czoła swoim niemieckim odpowiednikom – w tym Fokkerom Eindecker z ich zsynchronizowanymi karabinami maszynowymi – aż do 1917 roku. Do tego czasu jednak konstrukcja zestarzała się odstając od nowszych myśliwców z silnikiem umieszczonym z przodu. Oto historia niezwykłego samolotu i jego wielu pilotów, w tym Lanoe Hawkera VC, który utworzył i dowodził pierwszą brytyjską eskadrą myśliwców, zanim zginął w dziesięciominutowym pojedynku z Manfredem von Richtofenem, amerykańskim asem "kowbojów” Frederickiem Libby, zajmującym trzecie miejsce francuskim asem Charlesem Nungesser i agresywnym belgijskim asem Fernandem Jacquet.
"Pusher Aces of World War 1" autorstwa Jona Guttmana, z okładką Marka Postlethwaite'a i ilustracjami Harry'ego Dempseyа, to tom numer 88 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany w 2009 roku. Książka podejmuje jeden z najbardziej niszowych i zarazem fascynujących tematów w całej serii: historię samolotów z układem pchającym - dziwacznych, pozornie archaicznych konstrukcji, które mimo wszystkich swoich ograniczeń odegrały kluczową rolę w narodzinach myślistwa bojowego i wydały grupę asów, których losy przeplatają się z najsłynniejszymi nazwiskami pierwszej wojny powietrznej.
Struktura książki jest chronologiczno-tematyczna i obejmuje cztery rozdziały: genezę i pierwsze zastosowania układu pchającego jako rozwiązania problemu pola ostrzału, omówienie myśliwców pozornie zbyt prymitywnych i łatwych do przecenienia przez wroga, narodziny pierwszego brytyjskiego dywizjonu myśliwskiego i jego asów, oraz rozdział poświęcony bojom "Fee" - czyli FE.2 - jako głównej broni brytyjskiej w 1916 roku. Uzupełniają je aneksy z tabelami asów, typami samolotów, numerami seryjnymi i przynależnością do dywizjonów oraz bibliografia, co recenzenci odnotowywali jako walor wyróżniający tę pozycję na tle niektórych innych tomów serii.
Pod względem merytorycznym książka wypełnia lukę rzadko kiedy adresowaną w literaturze o lotnictwie I wojny światowej. Guttman wyjaśnia logikę, która stała za układem pchającym: zanim wynaleziono zsynchronizowane działanie karabinu maszynowego z obracającym się śmigłem - co Niemcy opanowali jako pierwsi dzięki urządzeniu przerywającemu Fokkera - umieszczenie silnika z tyłu dawało strzelcowi/obserwatorowi nieskrępowane pole ostrzału z przodu. Rozwiązanie to pozwoliło Francuzom i Brytyjczykom utrzymać się w walce do czasu, gdy własne przełomy technologiczne wyrównały szanse. Spośród omawianych asów szczególne miejsce zajmuje Lanoe Hawker VC, który sformował i dowodził pierwszym brytyjskim dywizjonem myśliwskim, by zginąć w dziesięciominutowym pojedynku z Manfredem von Richthofеnem; amerykański "kowbojski" as Frederick Libby; trzeci as Francji Charles Nungesser; oraz agresywny belgijski as Fernand Jacquet. Guttman pokazuje też, jak FE.2 - pozornie ociężały i anachroniczny - potrafił zaskoczyć młodego niemieckiego asa właśnie von Richthofena, wychodzącego z tej konfrontacji z niemałym zdziwieniem.
Książka spotkała się z pozytywnym, choć spokojnym przyjęciem. Recenzenci podkreślali przede wszystkim wartość samego tematu: historia myśliwców z układem pchającym jest jednym z ciekawszych epizodów wczesnego lotnictwa wojskowego, a mimo to rzadko bywa opracowywana w sposób szczegółowy. Dale Thompson w blogu Roads to the Great War chwalił skrupulatność Guttmana i szeroki zakres tematyczny, wskazując na tom jako kolejną wartościową pozycję w bogatym dorobku autora poświęconym lotnictwu I wojny. Inni recenzenci doceniali przystępność narracji i zwracali uwagę na element zaskoczenia: samoloty postrzegane jako technologicznie wsteczne nawet jak na standardy 1914 roku okazały się zaskakująco skuteczne i pożyteczne.
Materiał wizualny Harry'ego Dempseyа - ilustratora wszystkich dotychczasowych tomów serii poświęconych I wojnie światowej - obejmuje 24 plansze barwne prezentujące profile pusherów w służbie lotnictw różnych narodowości: brytyjskiego RFC i RNAS, francuskiego, belgijskiego i rosyjskiego. Zróżnicowanie malowań, schematów kamuflażu i oznaczeń narodowych na tak egzotycznych maszynach jak Airco DH.1, DH.2, FE.2 czy Nieuport 10 czyni plansze wyjątkowo użytecznym źródłem referencyjnym. Fotografie archiwalne rozmieszczone w całej książce dopełniają narrację o autentyczne ujęcia samolotów i pilotów z epoki.
Jon Guttman jest dyrektorem badań i stałym współpracownikiem Historynet.com, specjalizującym się w lotnictwie I wojny światowej. Ma na koncie kilkanaście tytułów dla Osprey poświęconych zarówno asom jak i jednostkom elitarnym tej epoki, w tym opracowania o Spad VII, Spad XII/XIII czy asach zwalczających balony. W przypadku "Pusher Aces" jego rozległa wiedza o realiach technicznych i operacyjnych wczesnego lotnictwa bojowego jest szczególnie cenna: temat wymaga głębokiego rozumienia kontekstu, w którym pozornie archaiczne rozwiązania konstruktorskie miały militarny sens. Harry Dempsey, pracujący w Chalfont St Peter w Wielkiej Brytanii, jest od lat ilustratorem z wyboru dla tematów I-wojennych w serii, a jego profile samolotów z tego okresu cechuje charakterystyczna dbałość o szczegóły techniczne.
Ograniczenia publikacji są w tym przypadku w dużej mierze ograniczeniami tematu. Epoka pusherów trwała stosunkowo krótko - zasadniczo od 1914 do 1917 roku, gdy nowe generacje samolotów z układem ciągnącym wyparły je ze służby frontowej - co naturalnie zawęża materiał dostępny autorowi. Kampanie pozaeuropejskie, w których pushery służyły sporadycznie, są potraktowane skrótowo. Czytelnik oczekujący równie rozbudowanych biografii pilotów co w tomach poświęconych Spitfire'om czy Sabre'om może odczuć, że historia asów jest tu nieco bardziej szkicowa, co wynika z trudniejszej dostępności szczegółowych źródeł z tego wczesnego okresu.
Podsumowując, "Pusher Aces of World War 1" to solidna i fascynująca pozycja dokumentująca jeden z najbardziej pomijanych rozdziałów historii lotnictwa bojowego - epokę, gdy konstruktorzy i piloci improwizowali w obliczu technologicznego wyścigu, a rozwiązania wydające się krokiem wstecz okazywały się wystarczające, by przeżyć i zwyciężać. Guttman, jeden z najwybitniejszych znawców I-wojennego lotnictwa w anglojęzycznym piśmiennictwie, stworzył przystępne i rzetelne kompendium, które z powodzeniem uzupełnia inne tomy serii o wczesnych typach myśliwców. Dla miłośników historii lotnictwa z lat 1914–1918, a zwłaszcza dla modelarzy sięgających po egzotyczne typy tej epoki, książka jest lekturą wartą uwagi.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
