Atak sił powietrznych armii japońskiej na Birmę w latach 1941-42 był początkowo wielkim sukcesem w walce z RAF. Jednak pojawienie się Spitfire miało zmienić losy RAF i wynik bitwy. Pojawienie się nowego samolotu spowodowało ogromny wzrost morale - Spitfire odegrał dużą rolę w pokonaniu wroga i osłanianiu późniejszego natarcia aliantów przez Birmę, chroniąc wojska lądowe. Przybycie jednostek Spitfire w tym kluczowym momencie miało również natychmiastowy wpływ na osłabienie nalotów wroga na Kalkutę i wzdłuż wybrzeża wschodniego Bengalu, podczas gdy w północnej Australii Spitfire został wezwany do obrony przed niespodziewanymi nalotami Japończyków. Omawiając mało udokumentowaną wojnę powietrzną nad Birmą, ta książka opowiada historie 54 asów, którzy latali przeciwko Japończykom, a także tych, którzy walczyli w Indiach i Australii. Kolorowa grafika ukazuje oznaczenia i schematy malowania tego najsłynniejszego brytyjskiego samolotu, podczas gdy relacje z pierwszej ręki i archiwalne zdjęcia ożywiają powietrzne bitwy Birmy, Indii i Australii.
"Spitfire Aces of Burma and the Pacific" autorstwa Andrew Thomasa, z okładką Marka Postlethwaite'a i ilustracjami Chrisa Daveya, to tom numer 87 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany pierwotnie w 2009 roku. Książka dokumentuje jeden z najmniej znanych rozdziałów historii Spitfire'a - walki powietrzne toczące się z dala od europejskich frontów, na teatrach birmańskim, indyjskim i australijskim, gdzie ten ikoniczny brytyjski myśliwiec odegrał rolę zarówno militarną, jak i psychologiczną, przełamując japońską dominację w powietrzu.
Struktura książki jest geograficzno-chronologiczna i prowadzi czytelnika przez kolejne teatry działań: od Australii, przez Indie i Bengal Wschodni, po Birmę, Rangun i Holenderskie Indie Wschodnie, kończąc na ostatniej misji bojowej z 10 sierpnia 1945 roku - poszukiwaniu zaginionego Mosquito. Takie ujęcie oddaje zarówno logikę eskalacji zaangażowania Spitfire'a na Dalekim Wschodzie, jak i rosnącą rolę tej maszyny w kolejnych fazach kampanii. Thomas sięga po relacje z pierwszej ręki, raporty bojowe i dokumenty jednostek, kreśląc portrety 54 asów, którzy uzyskali status asa walcząc z japońskim lotnictwem.
Pod względem merytorycznym tom wypełnia wyraźną lukę. Przylot Spitfire'ów do Birmy nastąpił w krytycznym momencie - gdy RAF zmagał się z Japończykami, osłaniając operację Chindytów na lądzie, a naloty na Kalkutę i wybrzeże Bengalu Wschodniego stanowiły poważne zagrożenie strategiczne. Thomas przekonująco pokazuje, jak pojawienie się Spitfire'ów na tym teatrze - poza wymiernymi sukcesami bojowymi - stało się przełomem moralnym dla alianckich sił powietrznych. Wśród omawianych pilotów pojawiają się zarówno znani lotnicy jak "Killer" Caldwell czy "Ginger" Lacey, jak i mniej znane postaci - choćby por. Doug Vanderfield, który status asa osiągnął wcześniej na myśliwcach Buffalo nad Malają, czy ppłk Bobby Gibbes, który u kresu wojny żałował braku możliwości walki z niedobitkami Japończyków. Autor dokumentuje też charakterystyczną ciekawostkę operacyjną: piloci Spitfire'ów regularnie błędnie identyfikowali japońskie samoloty, a dowódca 136. Dywizjonu twierdził nawet, że Ki-44 "Tojo" przypomina wyglądem Spitfire'a.
Książka spotkała się z ciepłym przyjęciem, choć oceny były nieco bardziej zróżnicowane niż w przypadku poprzednich tomów Thomasa. Recenzenci z "Air Classics" chwalili rzetelność tekstu, dobór fotografii i jakość plansz barwnych jako typowo osprejowski, solidny standard. Scott Van Aken z Modelingmadness ocenił tom jako pozycję godną polecenia zarówno miłośnikom Spitfire'a, jak i czytelnikom zainteresowanym tym teatrem działań, wskazując na kompletność aneksów z pełną listą asów i ich wynikami bojowymi. Bardziej krytyczny recenzent serwisu Cybermodeler zwracał uwagę na brak przypisów i bibliografię opartą niemal wyłącznie na źródłach wtórnych - a przy tym w dużej mierze zdominowaną przez prace zaledwie dwóch autorów - co osłabia wartość naukową opracowania.
Materiał wizualny Chrisa Daveya obejmuje dziewięć stron plansz barwnych dokumentujących malowania i oznaczenia Spitfire'ów w służbie na poszczególnych teatrach działań - od charakterystycznych tropikalnych filtrów przeciwpyłowych po oznaczenia jednostkowe dywizjonów RAF i RAAF operujących w dżungli i na lotniskach polowych Birmy. Recenzenci wskazywali jednak na brak opisów technicznych do plansz, co ogranicza ich użyteczność dla modelarzy wymagających precyzyjnych danych o kolorystyce. Fotografie archiwalne - wiele z nich rzadko publikowanych - uzupełniają narrację o autentyczne ujęcia pilotów i samolotów w warunkach dalekiego wschodniego teatru.
Andrew Thomas, czołowy brytyjski badacz historii RAF, w momencie wydania był czynnym oficerem lotnictwa - co jak zawsze w jego przypadku nadaje opisom operacyjnym szczególną wiarygodność. Styl narracji jest zwięzły, rzeczowy i nastawiony na fakty, z wyraźnym naciskiem na relacje z pierwszej ręki, które ożywiają kolejne biogramy pilotów. Chris Davey, jeden z ostatnich tradycyjnych artystów aerograficznych w branży, pracujący z Osprey od 1994 roku, jest ilustratorem z wyboru dla tematów USAAF i RAF.
Ograniczenia publikacji są w tym tomie nieco wyraźniejsze niż zwykle. Brak przypisów i ograniczona baza źródeł pierwotnych - przy zastrzeżeniu, że Thomas miał dostęp do relacji weteranów i archiwów jednostek - sprawiają, że pozycja wypada słabiej pod względem aparatu naukowego niż inne tomy serii. Teatry działań australijskie i holendersko-indyjskie zostały potraktowane skrótowo wobec birmańskiego. Szerszy kontekst strategiczny kampanii na Dalekim Wschodzie - rola XIV Armii, współpraca z lotnictwem amerykańskim i indyjskim - pojawia się jedynie w zarysie.
Podsumowując, "Spitfire Aces of Burma and the Pacific" to wartościowe i do dziś praktycznie jedyne zwarte anglojęzyczne kompendium poświęcone asom Spitfire'a na Dalekim Wschodzie. Thomas stworzył przystępną, dobrze osadzoną w relacjach z epoki narrację o kampanii słusznie określanej jako "zapomniana" - zarówno w literaturze o Spitfire'ach, jak i w popularnych opracowaniach II wojny światowej. Dla miłośników historii lotnictwa szukających spojrzenia poza Europę, a zwłaszcza dla zainteresowanych operacjami RAF i RAAF przeciwko japońskiemu lotnictwu, pozycja ta pozostaje lekturą obowiązkową mimo swoich ograniczeń.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
