Nazywany przez aliantów "Oscarem", Ki-43 Hayabusa był najbardziej płodnym japońskim myśliwcem II wojny światowej. Produkowany w dużych ilościach, początkowo okazał się lepszy od większości amerykańskich i brytyjskich myśliwców ze względu na doskonałą manewrowość. Lekka waga i duża powierzchnia skrzydeł zapewniały mu mały promień skrętu i dużą szybkość wznoszenia, co było idealne dla pilotów walczących w zwarciu. Jednak szybkość i zwrotność Ki-43 miały swoją cenę, a taka a nie inna konstrukcja dolnopłata oznaczała poświęcenie siły ognia i bezpieczeństwa. Dysponując tylko dwoma karabinami maszynowymi, pilot Ki-43 musiał dokonać niebezpiecznego balansowania między osiągnięciem wysokiego wskaźnika zabójstw a własnym przeżyciem. Co zaskakujące, więcej japońskich pilotów osiągnęło status asa latając na Hayabusie niż na jakimkolwiek innym samolocie i pomimo tego, że coraz bardziej deklasowały go nowe myśliwce, Ki-43 pozostawał na froncie w służbie JAAF aż do końca wojny. Ta książka fachowo przedstawia doświadczenia pilotów i omawia wczesne etapy wojny w Azji Południowo-Wschodniej, Chinach, Birmie i Nowej Gwinei. Wraz ze szczegółowymi załącznikami i specjalnie zamówioną grafiką, jest to pierwszy tom w języku angielskim, który skupia się wyłącznie na wyczynach pilotów latających na Ki-43.

"Ki-43 'Oscar' Aces of World War 2" autorstwa Hiroshi Ichimury, z okładką Marka Postlethwaite'a oraz ilustracjami Jamesa Lauriera i Marka Stylinga, to tom numer 85 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany w 2009 roku. Książka zajmuje szczególne miejsce w serii: jest pierwszą anglojęzyczną publikacją poświęconą wyłącznie asom latającym na Ki-43 Hayabusa - myśliwcu, który pod alianckim kryptonimem "Oscar" był najbardziej masowym japońskim myśliwcem lądowym II wojny światowej, a zarazem jednym z najtrudniejszych do rzetelnego opracowania ze względu na chroniczny niedobór źródeł japońskich w zachodnim obiegu naukowym.

Struktura książki jest geograficzno-chronologiczna i obejmuje pięć rozdziałów: narodziny Ki-43, kampanię birmańską, działania nad Chinami, walki nad Nową Gwineą oraz operacje na Filipinach, uzupełnione szczegółowymi aneksami i planszami barwnymi. Takie ujęcie pozwala śledzić losy Hayabusy i jej pilotów na wszystkich kluczowych teatrach działań, od początku wojny w Azji Południowo-Wschodniej aż po finalne walki obronne. Ichimura otwiera narrację dramatyczną sceną z 7 grudnia 1941 roku - poranka, w którym por. Ichiro Niimi obserwował, jak jego 12 Ki-43 z 64. Sentai szykuje się do walki na lotnisku w Indochinach Francuskich, tuż gdy wybuchała wojna na Pacyfiku. Ten zabieg nadaje książce żywy, narracyjny charakter od pierwszych stron.

Pod względem merytorycznym tom zasługuje na szczególną uwagę z kilku powodów. Ki-43 był produkowany w większej liczbie niż jakikolwiek inny japoński myśliwiec lądowy, a jednocześnie jego specyfika bojowa - wyjątkowa zwrotność i szybkość wznoszenia kosztem słabego uzbrojenia zaledwie dwóch karabinów maszynowych i braku opancerzenia - stawiała pilotów w sytuacji nieustannego balansowania między skutecznością a przeżyciem. Ichimura rzetelnie dokumentuje tę dwoistość: Ki-43 był maszyną, na której więcej japońskich pilotów osiągnęło status asa niż na jakimkolwiek innym samolocie, lecz która już od połowy wojny była systematycznie wyprzedzana przez nowe typy alianckich myśliwców, pozostając mimo to w pierwszoliniowej służbie aż do kapitulacji Japonii. Recenzent serwisu Warbirdforum Richard Dunn ocenił książkę jako pozycję polecaną zarówno dla nowicjuszy, jak i dla zaawansowanych znawców tematu, wskazując, że Ichimura w wyjątkowy sposób nadaje ludzką twarz formacji, która w anglojęzycznej literaturze pozostawała dotąd niemal bezimienna.

Szczególną wartością publikacji - i jej najważniejszym wyróżnikiem na tle innych tomów serii - jest perspektywa autora. Ichimura jako Japończyk, syn pilota JAAF, z wieloletnim dostępem do źródeł i środowisk niedostępnych dla zachodnich badaczy, zdołał zebrać materiał niemożliwy do pozyskania inną drogą. Recenzenci podkreślali, że właśnie to "uczłowieczenie" japońskiej służby lotniczej - ukazanie indywidualnych karier, losów i osobowości pilotów - stanowi najcenniejszy element tej pracy. Jako drobny zarzut pojawiał się całkowity brak bibliografii, co utrudnia czytelnikowi dalsze poszukiwania źródeł.

Materiał wizualny przygotowany przez Jamesa Lauriera i Marka Stylinga spełnia wysokie standardy serii. Plansze barwne dokumentują charakterystyczne malowania i oznaczenia jednostkowe Ki-43 w różnych wariantach - od wczesnego Mk.I po późniejsze wersje Mk.II i Mk.III - na kolejnych teatrach działań. Fotografie archiwalne, w znacznej części pochodzące ze źródeł japońskich i rzadko wcześniej publikowanych na Zachodzie, uzupełniają narrację o portrety pilotów i zdjęcia samolotów w warunkach polowych na lotniskach Azji Południowo-Wschodniej i Pacyfiku.

Hiroshi Ichimura jest redaktorem naczelnym japońskiego pisma "Scale Aviation" i pracuje w branży wydawnictw modelarskich od 1981 roku. Jego wydawnictwo Dai Nippon Kaiga od 2000 roku publikuje japońskojęzyczne wersje tytułów Osprey, a sam Ichimura przetłumaczył pięć z nich - co czyni go doskonałym pośrednikiem między obiema tradycjami wydawniczymi. Jest autorem lub współautorem czterech opracowań poświęconych japońskiemu lotnictwu armijnemu; "Ki-43 'Oscar' Aces" to jego debiut bezpośrednio dla Osprey Publishing. Styl narracji - żywy, silnie osadzony w relacjach z pierwszej ręki i konkretnych detalach operacyjnych - wyraźnie odbiega od chłodniejszego, bardziej akademickiego tonu typowego dla tomów pisanych przez zachodnich historyków lotnictwa.

Ograniczenia publikacji są po części specyficzne dla tematu. Japońskie procedury potwierdzania zestrzeleń różniły się zasadniczo od zachodnich standardów, a dostępność archiwów pozostaje nierównomierna - co sprawia, że liczby zwycięstw przypisywanych poszczególnym asom należy traktować z ostrożnością. Brak bibliografii, jak wspomniano, utrudnia weryfikację i dalsze poszukiwania. Operacje Ki-43 w Chinach i na mniej znanych frontach - Malajach, Holenderskich Indiach Wschodnich, Tajlandii - zostały potraktowane skrótowo wobec obszerniej omówionych Birmy, Nowej Gwinei i Filipin.

Podsumowując, "Ki-43 'Oscar' Aces of World War 2" to pozycja wyjątkowa w serii i w całej anglojęzycznej literaturze o japońskim lotnictwie: pierwsze rzetelne kompendium poświęcone asom najważniejszego myśliwca Japońskich Armijnych Sił Powietrznych, napisane przez autora z bezpośrednim dostępem do japońskich źródeł i środowisk weteranów. Dla każdego, kto interesuje się wojną powietrzną na Pacyfiku i w Azji, a szuka spojrzenia wykraczającego poza dobrze znane opracowania lotnictwa alianckiego - ta książka jest lekturą trudną do zastąpienia.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com