Jak-1 wszedł do służby sowieckiej w 1941 roku jako jeden z trzech nowoczesnych typów samolotów przyjętych do produkcji tuż przed inwazją Niemiec na ZSRR. Mimo początkowych niedociągnięć szybko okazał się rasowym przedstawicielem sowieckiego lotnictwa. Rzeczywiście, pozostał w produkcji do końca wojny, zmodernizowany, ale zasadniczo rozpoznawalny. Do dnia zakończenia wojny zbudowano około 33 100 myśliwców Jakowlewa. Praktycznie wszystkie sowieckie pułki myśliwskie latały przez pewien czas co najmniej jedną odmianą Jaka. Ta książka skupia się na sowieckich asach, które zdobyły wszystkie lub większość swoich zwycięstw na myśliwcach Jakowlewa, czerpiąc informacje z oficjalnych historii jednostek i wspomnień samych sowieckich pilotów.
"Yakovlev Aces of World War 2" autorstwa George'a Mellingera, z okładką Marka Postlethwaite'a oraz ilustracjami Jima Lauriera i Marka Stylinga, to tom numer 64 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany po raz pierwszy 10 kwietnia 2005 roku. Książka stanowi pierwsze w literaturze anglojęzycznej kompendium poświęcone wyłącznie radzieckim pilotom myśliwskim, którzy uzyskali status asa, latając na samolotach konstrukcji Jakowlewa – od Yak-1 po Yak-9 – w latach 1941–1945.
Struktura książki jest typowa dla serii. Mellinger rozpoczyna od krótkiego wprowadzenia historycznego, omawiającego genezę programu Yak-1 jako jednego z trzech nowoczesnych typów myśliwców dopuszczonych do produkcji tuż przed niemiecką inwazją na ZSRR. Następne rozdziały systematycznie relacjonują ewolucję rodziny myśliwców: od wczesnego Yak-1, przez Yak-7 i Yak-9, aż po lekki Yak-3 – maszynę, która stała się jednym z najskuteczniejszych myśliwców frontu wschodniego. Autor koncentruje się na biografiach pilotów, ich osiągnięciach oraz specyfice eksploatacji tych maszyn w warunkach bojowych, opierając się na oficjalnych historiach jednostek i pamiętnikach radzieckich lotników.
Książka prezentuje sylwetki najwybitniejszych radzieckich asów latających na konstrukcjach Jakowlewa: Aleksieja Aleliuchina, Siergieja Ługańskiego, Iwana Fiodorowa, a także pilotów zagranicznych służących w radzieckich jednostkach, w tym francuskich ochotników z pułku Normandie-Niemen. Unikalnym atutem publikacji jest rozdział poświęcony kobietom-pilotom: Jekatierinie Budanowej, Lili Litwiak i Oldze Jamszikowej – asom, których osiągnięcia bywają rzadziej omawiane w zachodniej literaturze. Mellinger relacjonuje ich osiągnięcia w sposób faktograficzny, unikając nadmiernej heroizacji, a jednocześnie ukazując specyfikę walk powietrznych na froncie wschodnim.
Książka spotkała się z pozytywnym przyjęciem czytelników. W 2026 r. na Amazonie publikacja uzyskała średnią ocenę 4,6 na 5 gwiazdek na podstawie 33 opinii. Recenzenci chwalą przystępny styl narracji i wartość historyczną publikacji. Jeden z czytelników na Amazonie określił książkę mianem "fantastycznej" i "obowiązkowej pozycji dla każdego", doceniając obecność żeńskich asów oraz jakość plansz kolorowych. Na Goodreads książka uzyskała ocenę 3,86 na 5 na podstawie 7 ocen. Niektórzy recenzenci zauważają jednak, że informacje o radzieckich asach bywają mniej kompletne niż w przypadku pilotów zachodnich – co wynika z ograniczonej dostępności źródeł archiwalnych, a nie z winy autora.
Wartościowym elementem publikacji są ilustracje Jima Lauriera. Plansze odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu, oznaczenia jednostkowe i detale wyposażenia kokpitu w barwach radzieckich sił powietrznych. Publikacja zawiera około 100 czarno-białych fotografii archiwalnych oraz 40 kolorowych plansz, które czytelnicy chwalą za przydatność dla modelarzy, szczególnie w kwestii odtworzenia rzadkich oznaczeń jednostek oraz charakterystycznych haseł malowanych na kadłubach. Zdjęcia archiwalne, w tym wiele fotografii pilotów z ich maszynami, uzupełniają narrację i nadają jej autentyczności.
Autorem tekstu jest George Mellinger, członek Twin Cities Aero Historians oraz współpracownik Russian Aviation Research Group, specjalizujący się w badaniach nad lotnictwem wojskowym ZSRR w II wojnie światowej. Jest autorem licznych prac dla Osprey Publishing, w tym tomów o asach latających na myśliwcach Ławoczkina i samolotach Lend-Lease. Jego styl jest zwięzły i nastawiony na przekazanie faktów, co odpowiada charakterowi serii. Mellinger konfrontuje źródła radzieckie z raportami niemieckimi i alianckimi, co pozwala na zrównoważone przedstawienie liczby zwycięstw – kwestii często spornej ze względu na różnice w procedurach potwierdzania zestrzeleń między armiami.
Ograniczenia publikacji wynikają z formatu serii: około 96 stron tekstu wymusza selekcję materiału. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza taktyki poszczególnych pułków, szerszy kontekst polityczny relacji radziecko-niemieckich czy perspektywa cywilnej ludności dotkniętej działaniami lotniczymi – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo data wydania (2005) oznacza, że książka nie uwzględnia badań archiwalnych opublikowanych w ostatnich dekadach, choć podstawowe ustalenia dotyczące biografii i osiągnięć pilotów pozostają aktualne.
Podsumowując, "Yakovlev Aces of World War 2" to solidne wprowadzenie do tematu radzieckich pilotów myśliwskich latających na konstrukcjach Jakowlewa w II wojnie światowej. George Mellinger stworzył przystępne i rzetelne kompendium, które łączy analizę techniczną z biografiami pilotów w przystępnej formie. Dla czytelników szukających szczegółowej analizy taktycznej lub szerszego kontekstu strategicznego publikacja może okazać się zbyt zwięzła, lecz jako punkt wyjścia do dalszych poszukiwań lub jako źródło wizualne dla modelarzy sprawdza się dobrze. Warto ją traktować jako jeden z elementów szerszej bibliografii tematu, uzupełniający inne tomy serii "Aircraft of the Aces" poświęcone radzieckiemu lotnictwu oraz dedykowane monografie o wojnie powietrznej na froncie wschodnim. Dla miłośników historii lotnictwa i "mniej znanych" aspektów II wojny światowej ta książka ma szczególną wartość, przypominając o wkładzie radzieckich pilotów – w tym kobiet – w wojnę powietrzną nad Europą Wschodnią.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
