Pilotom izraelskich myśliwców typu delta przypisano prawie 300 zestrzeleń w latach 1966-1974, a dziesiątki z ich pilotów stali się asami. Stosunek izraelskich zestrzeleń do strat własnych oraz ogólne wyniki w powietrzu były fenomenalne. Chociaż izraelscy piloci latali na myśliwcach osiągających prędkość Mach 2, brakowało im nowoczesnego sprzętu radarowego, a ich przeciwnicy używający radzieckich MiG-21 powinni mieć nad nimi przewagę osiągów. Ta książka szczegółowo opisuje ich najważniejsze starcia, z których wiele było zasadniczo walkami powietrznymi w stylu II wojny światowej, w tym bezpośrednimi walkami kołowymi na bliskim dystansie. Ponieważ żadna ze stron nie miała przewagi bojowej, by swobodnie się wycofać, większość starć była walką na śmierć i życie, a wprowadzenie nowoczesnych pocisków powietrze-powietrze miało okazać się decydujące w tym teatrze.

"Israeli Mirage and Nesher Aces" autorstwa Shlomo Aloni, z okładką Marka Postlethwaite'a oraz ilustracjami Marka Stylinga, to tom numer 59 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany po raz pierwszy 25 lutego 2004 roku. Książka poświęcona jest pilotom myśliwskim Izraelskich Sił Powietrznych (IAF), którzy uzyskali status asa, latając na myśliwcach Dassault Mirage III oraz ich pochodnych – izraelskich IAI Nesher – w latach 1966–1974. Publikacja obejmuje okres od pierwszych walk powietrznych nad Bliskim Wschodem, przez wojnę sześciodniową (1967), wojnę na wyczerpanie, aż po wojnę Jom Kippur (1973), kiedy to izraelscy piloci odnieśli spektakularne sukcesy w walkach z arabskimi siłami powietrznymi.

Struktura książki jest typowa dla serii. Aloni rozpoczyna od krótkiego wprowadzenia historycznego, omawiającego genezę zakupu myśliwców Mirage III przez Izrael w latach 60., proces adaptacji tych maszyn do specyfiki bliskowschodniego teatru działań oraz rozwój rodzimej wersji Nesher po embargu na dostawy broni nałożonym przez Francję w 1967 roku. Następne rozdziały systematycznie relacjonują udział izraelskich asów w kluczowych kampaniach: walki powietrzne nad Synajem i Wzgórzami Golan, operacje przeciwko celom naziemnym, oraz ewolucję taktyk w odpowiedzi na zmieniające się zagrożenia ze strony myśliwców MiG-21, Su-7 i MiG-17 w barwach Egiptu, Syrii i Jordanii. Autor koncentruje się na biografiach pilotów, ich osiągnięciach oraz specyfice eksploatacji myśliwców z deltoidalnym skrzydłem w warunkach pustynnych.

Książka prezentuje sylwetki najwybitniejszych izraelskich asów latających na Mirage i Nesher: Giora Epsteina (17 zwycięstw – najskuteczniejszy izraelski as, znany z rekordowego zestrzelenia czterech myśliwców w jednej misji), Awrahama Salmona, Ran Ronena, Amira Nahumiego oraz wielu innych pilotów, którzy odnieśli pięć lub więcej potwierdzonych zestrzeleń. Aloni relacjonuje ich osiągnięcia w sposób faktograficzny, unikając nadmiernej heroizacji, a jednocześnie ukazując specyfikę walk powietrznych na Bliskim Wschodzie: znaczenie znajomości terenu, współpracy z systemami wczesnego ostrzegania oraz ewolucji taktyk w odpowiedzi na masowe użycie myśliwców przeciwnika. Autor zwraca również uwagę na unikalny kontekst służby izraelskich pilotów, którzy musieli adaptować zachodnie doktryny walki powietrznej do warunków konfliktu o wysokiej intensywności i ograniczonych zasobach ludzkich.

Książka spotkała się z bardzo pozytywnym przyjęciem czytelników. Na Amazonie publikacja uzyskała średnią ocenę 4,7 na 5 gwiazdek na podstawie 29 opinii, przy czym większość recenzentów przyznała jej maksymalną notę 5 gwiazdek. Na Goodreads książka uzyskała wysoką ocenę, a czytelnicy chwalą przystępny styl narracji i wartość historyczną publikacji, szczególnie doceniając fakt, że Aloni – jako izraelski badacz – miał dostęp do źródeł narodowych i relacji weteranów IAF. Recenzenci wskazują na doskonałe połączenie dramatu ludzkiego, nostalgii i taktyk walki powietrznej w erze odrzutowców. Niektórzy recenzenci zauważają jednak, że ze względu na format serii, szczegółowa analiza poszczególnych bitew powietrznych jest ograniczona – co jest zrozumiałe przy objętości około 96 stron.

Wartościowym elementem publikacji są ilustracje Marka Stylinga. Plansze odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu, oznaczenia jednostkowe i detale wyposażenia kokpitu w barwach izraelskich sił powietrznych. Publikacja zawiera liczne zdjęcia archiwalne, w tym wiele fotografii pilotów z ich maszynami, które czytelnicy chwalą za przydatność dla modelarzy, szczególnie w kwestii odtworzenia rzadkich oznaczeń jednostek Tayeset oraz charakterystycznych oznaczeń narodowych z Gwiazdą Dawida. Zdjęcia archiwalne uzupełniają narrację i nadają jej autentyczności.

Autorem tekstu jest Shlomo Aloni, izraelski historyk lotnictwa i wieloletni badacz tematyki Izraelskich Sił Powietrznych oraz wojen bliskowschodnich. Jest autorem licznych prac dla Osprey Publishing, w tym tomów o izraelskich asach latających na Phantomach i innych typach maszyn. Jego styl jest zwięzły i nastawiony na przekazanie faktów, co odpowiada charakterowi serii. Aloni konfrontuje źródła izraelskie z raportami arabskimi i zachodnimi, co pozwala na zrównoważone przedstawienie liczby zwycięstw – kwestii często spornej ze względu na różnice w dokumentacji i propagandzie wojennej. Jego doświadczenie w pracy z archiwami i relacjami weteranów gwarantuje wysoki poziom merytoryczny publikacji.

Ograniczenia publikacji wynikają z formatu serii: około 96 stron tekstu wymusza selekcję materiału. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza taktyki poszczególnych eskadr, szerszy kontekst polityczny konfliktu arabsko-izraelskiego czy perspektywa pilotów arabskich – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo data wydania (2004) oznacza, że książka nie uwzględnia badań archiwalnych opublikowanych w ostatnich dekadach, choć podstawowe ustalenia dotyczące biografii i osiągnięć pilotów pozostają aktualne.

Podsumowując, "Israeli Mirage and Nesher Aces" to solidne wprowadzenie do tematu izraelskich pilotów myśliwskich latających na Mirage i Nesher w kluczowym okresie wojen bliskowschodnich. Shlomo Aloni stworzył przystępne i rzetelne kompendium, które łączy analizę techniczną z biografiami pilotów w przystępnej formie. Dla czytelników szukających szczegółowej analizy taktycznej lub szerszego kontekstu strategicznego publikacja może okazać się zbyt zwięzła, lecz jako punkt wyjścia do dalszych poszukiwań lub jako źródło wizualne dla modelarzy sprawdza się dobrze. Warto ją traktować jako jeden z elementów szerszej bibliografii tematu, uzupełniający inne tomy serii "Aircraft of the Aces" poświęcone lotnictwu bliskowschodniemu oraz dedykowane monografie o wojnach izraelsko-arabskich. Dla miłośników historii lotnictwa i "mniej znanych" teatrów zimnej wojny ta książka ma szczególną wartość, przypominając o wkładzie izraelskich pilotów w wojnę powietrzną nad Bliskim Wschodem i o fenomenalnej skuteczności bojowej myśliwców z deltoidalnym skrzydłem w rękach doświadczonych załóg.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com