Francuska firma Nieuport dostarczyła alianckim siłom powietrznym pierwszego prawdziwego zwiadowczego myśliwca I wojny światowej, wersję XI. Projekt wykorzystywał konstrukcję zakładającą, że dolne skrzydło znacznie mniejsze niż górne skrzydło, co zapewniało XI wyjątkową manewrowość. Był pilotowany przez asów francuskich, brytyjskich, rosyjskich, belgijskich i włoskich. XI został zastąpiony od maja 1916 przez większy i potężniejszy XVII. który okazał się jednym z najlepszych myśliwców I wojny światowej.
"Nieuport Aces of World War I" autorstwa Normana Franksa, z okładką Iaina Wyllie oraz ilustracjami Harry'ego Dempseya i Marka Stylinga, to ceniona pozycja z serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydana po raz pierwszy w 2000 roku. Książka poświęcona jest legendarnym myśliwcom Nieuport – maszynom, które odegrały kluczową rolę w walce o panowanie w powietrzu nad frontem zachodnim w latach 1916–1918, stając się symbolem alianckiej odwagi i technicznej innowacji w odpowiedzi na niemiecką dominację wczesnego okresu wojny. To właśnie na pokładzie zwinnych, lekkich dwupłatowców Nieuport 11, 16, 17, 23, 24 i 27 piloci Ententy – francuscy, brytyjscy, amerykańscy i inni – zapisali się w historii jako jedni z najodważniejszych i najskuteczniejszych asów I wojny światowej.
Struktura publikacji jest logiczna i przemyślana. Franks rozpoczyna od rozdziału wprowadzającego, w którym omawia genezę programu myśliwskiego francuskiej Aéronautique Militaire po pojawieniu się niemieckich myśliwców Fokker Eindecker i konieczności opracowania skutecznej odpowiedzi. Autor szczegółowo opisuje ewolucję konstrukcji Nieuporta: od wczesnego "Bébé" (Nieuport 11) z silnikiem Le Rhône i jednym karabinem maszynowym, przez wersje 16 i 17 z mocniejszymi jednostkami napędowymi i ulepszonym uzbrojeniem, aż po finalne modele 24 i 27 z dopracowaną aerodynamiką i większą wytrzymałością strukturalną. Szczególną uwagę poświęcono specyfice pilotażu tych maszyn: niezwykłej zwrotności, doskonałej wznoszeniu oraz charakterystycznemu układowi seskwiplanowemu (górnemu skrzydłu o większej rozpiętości), który zapewniał pilotowi dobrą widoczność, choć wymagał ostrożności przy nurkowaniu z powodu ryzyka flatteru dolnego skrzydła.
Kolejne rozdziały systematycznie relacjonują udział asów Nieuportów w kluczowych kampaniach lotniczych I wojny światowej: od debiutu bojowego nad Verdun w 1916 roku, przez walki nad Somme, aż po ofensywę wiosenną 1918 i finalne miesiące konfliktu. Franks szczegółowo opisuje profile najwybitniejszych pilotów Nieuportów: Georges'a Guynemera (53 zwycięstwa, legenda francuskiego lotnictwa), Charles'a Nungessera (43 zwycięstwa, kontrowersyjny bohater), René Foncka (75 zwycięstw – najwyższy wynik wśród asów alianckich), Eddie'ego Rickenbackera (26 zwycięstw, najskuteczniejszy as amerykański) oraz Alberta Balla (44 zwycięstwa, brytyjski bohater) – pilotów, którzy dzięki kunsztowi, odwadze i niezawodności maszyny odnieśli na niej znaczące sukcesy. Autor nie tylko relacjonuje ich osiągnięcia, lecz także ukazuje ludzki wymiar tej wojny: rygor szkolenia, presję nieustannych walk, traumę utraty towarzyszy broni oraz specyfikę służby w elitarnych jednostkach myśliwskich escadrilles.
Wartościowym elementem książki jest rozdział poświęcony taktyce i organizacji działań. Franks wyjaśnia, jak ewoluowały metody walki powietrznej: od indywidualnych pojedynków wczesnego okresu wojny, po skoordynowane ataki w formacjach inspirowane doktryną francuską i brytyjską. Autor opisuje również rolę systemów wczesnego ostrzegania, komunikacji naziemnej oraz koordynacji z artylerią i rozpoznaniem, które pozwalały na skuteczne prowadzenie operacji myśliwskich na dużą skalę. Szczególnie interesujący jest fragment poświęcony specyfice walk na małych wysokościach nad okopami, gdzie manewrowość i widoczność decydowały o przeżyciu pilota, oraz adaptacji Nieuportów do roli myśliwców przechwytujących przeciwko niemieckim bombowcom i balonom obserwacyjnym.
Niezaprzeczalnym atutem publikacji są ilustracje: około 100 zdjęć archiwalnych, w tym wiele rzadkich fotografii Nieuportów w służbie bojowej, oraz 40 kolorowych plansz autorstwa zespołu Dempsey–Styling, które z niezwykłą precyzją odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu (od wczesnych francuskich wzorów po brytyjskie i amerykańskie oznaczenia), oznaczenia jednostkowe (escadrille, squadron) i detale wyposażenia kokpitu. Plansze te, opatrzone szczegółowymi opisami, stanowią nieocenione źródło dla modelarzy i rekonstruktorów historycznych. Dodatkowo, książka zawiera cenne fragmenty relacji pilotów – cytaty z pamięników, raportów bojowych i wywiadów – co nadaje narracji autentyczności i emocjonalnego wymiaru.
Autorem tekstu jest Norman Franks, brytyjski historyk lotnictwa i wieloletni specjalista od tematyki I wojny światowej, autor licznych prac o asach myśliwskich i jednostkach lotniczych okresu 1914–1918. Jego styl łączy zwięzłość z rzetelnością merytoryczną, a umiejętność konfrontacji źródeł francuskich, brytyjskich, amerykańskich i niemieckich pozwala na zrównoważone przedstawienie faktów. Franks, autor innych tomów z serii "Aircraft of the Aces" oraz dedykowanych monografii o myśliwcach Ententy, wykazuje się głęboką znajomością kontekstu operacyjnego i biograficznego, co czyni jego tekst wartościowym zarówno dla czytelników popularnonaukowych, jak i badaczy.
Należy jednak pamiętać o ograniczeniach wynikających z formatu serii "Aircraft of the Aces": publikacja liczy około 100 stron, co czyni ją wprowadzeniem, a nie monografią tematyczną. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza poszczególnych bitew powietrznych, szerszy kontekst strategiczny wojny powietrznej nad frontem zachodnim czy porównanie z niemieckimi myśliwcami Albatros i Fokker – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo, data wydania oznacza, że książka nie uwzględnia najnowszych badań archiwalnych z ostatnich dekad, choć podstawowe fakty dotyczące osiągów, taktyki i biografii pilotów pozostają w pełni aktualne.
Podsumowując, "Nieuport Aces of World War I" to pozycja warta polecenia każdemu, kto interesuje się lotnictwem I wojny światowej, historią walk powietrznych nad frontem zachodnim lub biografiami asów myśliwskich. Norman Franks stworzył przystępne i rzetelne kompendium, które łączy analizę techniczną z narracją bojową i portretami pilotów. Choć Nieuport bywa czasem przyćmiewany w popularnej wyobraźni przez późniejsze konstrukcje, ta książka skutecznie ukazuje, jak lekka, zwrotna konstrukcja, determinacja załóg i taktyczna elastyczność pozwoliły tym maszynom odegrać kluczową rolę w odzyskaniu panowania w powietrzu przez aliantów. Dla czytelników pragnących pogłębić wiedzę o myśliwcach okresu Wielkiej Wojny, tom ten stanowi doskonałe, wizualnie bogate i merytorycznie solidne wprowadzenie, które warto uzupełnić o dedykowane monografie techniczne oraz szersze opracowania strategiczne.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
