Piloci Polskich Sił Powietrznych uczestniczyli w akcji od pierwszego dnia II wojny światowej aż do ostatecznego zwycięstwa w Europie. Latając beznadziejnie przestarzałymi myśliwcami P.11 w obronie swojego kraju we wrześniu 1939 r., garstka lotników zadała Luftwaffe poważne straty, zanim została przytłoczona przewagą liczebną i sprzętową. Ci, którzy przeżyli, uciekli do neutralnych wówczas Węgier i Rumunii, zanim Wódz Naczelny Polskich Sił Zbrojnych na uchodźstwie gen. Sikorski skierował ich do Francji. Wraz z inwazją na Europę Zachodnią w maju 1940 r. pozostali przy życiu piloci ponownie zostali zmuszeni do desperackiej akcji w nowo sformowanych polskich jednostkach.
"Polish Aces of World War 2" autorstwa Roberta Gretzyngiera i Wojtka Matusiaka, z okładką Iaina Wyllie oraz ilustracjami Roberta Grudnia i Mike'a Chappella, to ceniona pozycja z serii Osprey "Aircraft of the Aces" (tom 28), wydana po raz pierwszy w 1998 roku. Książka poświęcona jest wyjątkowemu fenomenowi historycznemu – polskim pilotom myśliwskim, którzy po klęsce wrześniowej 1939 roku kontynuowali walkę zbrojną u boku aliantów, zapisując się na kartach historii jako jedni z najskuteczniejszych i najbardziej zdeterminowanych asów II wojny światowej. To właśnie Polacy, walcząc w barwach RAF, Armii Polskiej na Zachodzie oraz w sowieckim lotnictwie, odnieśli łącznie ponad 700 potwierdzonych zwycięstw powietrznych – wynik, który w przeliczeniu na liczebność grupy plasuje ich w ścisłej czołówce alianckich sił myśliwskich.
Struktura publikacji jest logiczna i przemyślana. Autorzy rozpoczynają od rozdziału wprowadzającego, w którym omawiają dramatyczne wydarzenia września 1939 roku oraz ewakuację polskich pilotów przez Rumunię, Węgry i Bałkany do Francji, a następnie do Wielkiej Brytanii. Następne rozdziały systematycznie relacjonują udział Polaków w kluczowych kampaniach: Battle of Britain (Bitwa o Anglię), gdzie Dywizjony 303 i 303 stały się legendą; Defence of the West (obrona Wysp Brytyjskich i loty ofensywne nad Europą); North Africa and Italy (walki w śródziemnomorskim teatrze działań); oraz Eastern Front (działania 1. Pułku Myśliwskiego "Warszawskiego" w składzie lotnictwa sowieckiego). Autorzy szczegółowo opisują specyfikę służby polskich pilotów w różnych strukturach dowodzenia – od brytyjskiego RAF, przez polskie dywizjony w ramach RAF, aż po sowieckie pułki myśliwskie.
Szczególną uwagę poświęcono biografiom najwybitniejszych polskich asów: Stanisława Skalskiego (21+ zwycięstw), Witolda Urbanowicza (17+), Jana Zumbacha (16+), Tadeusza Mikkego, Bolesława Drobińskiego, Eugeniusza Horbaczewskiego oraz Dmitrija Giermana – jedynego polskiego asa walczącego wyłącznie na froncie wschodnim. Gretzyngier i Matusiak nie tylko relacjonują ich osiągnięcia, lecz także ukazają specyfikę polskiego stylu walki: agresywną taktykę, mistrzowskie opanowanie manewrów bliskiego dystansu oraz nieustępliwość, która budziła respekt zarówno wśród sojuszników, jak i przeciwników. Autorzy wyjaśniają również wyzwania, z jakimi borykali się polscy piloci: barierę językową, tęsknotę za krajem, trudności adaptacyjne do nowych typów maszyn oraz polityczne napięcia związane z sytuacją Polski w alianckiej koalicji.
Wartościowym elementem książki jest rozdział poświęcony samolotom, na których latali polscy asowie: od przestarzałych PZL P.11 we wrześniu 1939, przez francuskie MS.406 i Dewoitine D.520 w okresie kampanii francuskiej, po brytyjskie Hurricane'y, Spitfire'y wszystkich wersji, Mustangi i Thunderbolty w służbie RAF, aż po sowieckie Jak-1, Jak-3 i Jak-9 na froncie wschodnim. Autorzy analizują, jak polscy piloci adaptowali swoje taktyki do specyfiki poszczególnych typów maszyn oraz jak ewoluowało ich szkolenie i wyposażenie w toku wojny.
Niezaprzeczalnym atutem publikacji są ilustracje: około 100 zdjęć archiwalnych, w tym wiele rzadkich fotografii polskich pilotów i ich maszyn, oraz 40 kolorowych plansz autorstwa Roberta Grudnia i Mike'a Chappella, które z niezwykłą precyzją odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu, oznaczenia jednostkowe (w tym charakterystyczne godła dywizjonów 303, 308, 315, 317) i detale umundurowania. Plansze te, opatrzone szczegółowymi opisami w języku angielskim i polskim, stanowią nieocenione źródło dla modelarzy i rekonstruktorów. Dodatkowo, książka zawiera cenne fragmenty relacji pilotów – cytaty z pamięników, dzienników bojowych i wywiadów – co nadaje narracji autentyczności i emocjonalnego wymiaru.
Autorami tekstu są Robert Gretzyngier, brytyjski historyk lotnictwa specjalizujący się w tematyce polskiego udziału w II wojnie światowej, oraz Wojtek Matusiak, polski badacz i współautor licznych publikacji o Dywizjonie 303 i polskich asach. Ich współpraca gwarantuje unikalne połączenie perspektywy zachodniej z głęboką znajomością polskich źródeł archiwalnych, co czyni tekst rzetelnym i zrównoważonym. Gretzyngier, autor innych tomów Osprey o polskim lotnictwie, wykazuje się dbałością o szczegóły techniczne i taktyczne, podczas gdy Matusiak wnosi wiedzę o kontekście historycznym i biograficznym polskich pilotów.
Należy jednak pamiętać o ograniczeniach wynikających z formatu serii "Aircraft of the Aces": publikacja liczy około 100 stron, co czyni ją wprowadzeniem, a nie monografią tematyczną. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza poszczególnych bitew, szerszy kontekst polityczny relacji polsko-brytyjsko-sowieckich czy losy polskich pilotów po wojnie – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo, data wydania (1998) oznacza, że książka nie uwzględnia najnowszych badań archiwalnych z ostatnich dekad, choć podstawowe fakty dotyczące osiągnięć i biografii pilotów pozostają aktualne.
Podsumowując, "Polish Aces of World War 2" to pozycja warta polecenia każdemu, kto interesuje się lotnictwem II wojny światowej, historią polskiego udziału w konflikcie lub biografiami asów myśliwskich. Robert Gretzyngier i Wojtek Matusiak stworzyli przystępne i rzetelne kompendium, które łączy analizę techniczną z narracją bojową i portretami pilotów. Dla polskich czytelników książka ma szczególną wartość jako jedno z nielicznych opracowań w języku angielskim, które w tak zwięzłej formie prezentuje osiągnięcia polskich pilotów międzynarodowej publiczności. Mimo upływu lat od premiery, publikacja pozostaje solidnym punktem wyjścia do dalszych poszukiwań i godnym uzupełnieniem biblioteki miłośnika historii lotnictwa.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
