Myśliwiec P-38 zadebiutował bojowo w Europie w połowie 1942 roku – jako pierwsze amerykańskie samoloty myśliwskie zostały przetransportowane do Wielkiej Brytanii, by następnie skierować się dalej na wschód, do jednostek Dwunastej Armii Powietrznej w Afryce Północnej. Służba na tym teatrze działań, a później nad samym sercem Niemiec, przyniosła P-38 przydomek „der gabelschwanzer Teufel" – „widłogonowy diabeł". Niniejszy tom opisuje kariery wielu dotąd mało znanych asów USAAF w Europie i pomaga przywrócić równowagę w postrzeganiu walk powietrznych na tym teatrze, gdzie dotychczas cała „chwała" za zwycięstwa myśliwskie była dzielona wyłącznie między pilotów P-47 i P-51. W sumie 17 pilotów uzyskało siedem lub więcej zestrzeleń na pokładzie P-38 w europejskim i śródziemnomorskim teatrze działań (ETO/MTO).
"Lightning Aces of the ETO/MTO" autorstwa Johna Stanawaya, z okładką Iaina Wyllie oraz ilustracjami Toma Tullisa, Marka Stylinga i Mike'a Chappella, to ceniona pozycja z serii Osprey "Aircraft of the Aces" (tom 32), wydana po raz pierwszy w 1998 roku. Książka stanowi uzupełnienie wcześniejszego tomu tego samego autora poświęconego P-38 na Pacyfiku i w CBI, przenosząc czytelnika na europejskie i śródziemnomorskie teatry działań II wojny światowej. To właśnie nad pustyniami Afryki Północnej, wodami Morza Śródziemnego oraz przestworzami Europy Zachodniej myśliwce Lockheed P-38 Lightning zapisały jedną z mniej znanych, lecz fascynujących kart swojej bojowej historii – często w cieniu dominującej narracji o Spitfire'ach i Mustangach.
Struktura publikacji jest logiczna i przemyślana. Stanaway rozpoczyna od rozdziału wprowadzającego, w którym omawia decyzję o skierowaniu P-38 do Europy i Afryki Północnej, podkreślając unikalne atuty tej maszyny: duży zasięg (kluczowy dla eskorty bombowców nad głębokim terytorium wroga), potężne uzbrojenie skupione w nosie kadłuba (działko 20 mm i cztery karabiny maszynowe 12,7 mm) oraz bezpieczeństwo wynikające z dwóch silników. Następnie autor przechodzi do opisu pierwszych działań bojowych w ramach operacji Torch (lądowanie w Afryce Północnej w 1942 roku), gdzie P-38 po raz pierwszy starły się z myśliwcami Luftwaffe w warunkach śródziemnomorskich. Kolejne rozdziały relacjonują udział Lightningów w kampanii tunezyjskiej, obronie Malty, inwazji na Sycylię i Włochy, a także w działaniach nad Europą Zachodnią – od wsparcia lądowania w Normandii po loty bojowe nad Niemcami w końcowej fazie wojny.
Szczególną uwagę poświęcono biografiom najwybitniejszych pilotów P-38 w tych teatrach: Richarda I. Bonga (choć jego główne sukcesy przypadły na Pacyfik, jego doświadczenia były inspiracją dla pilotów w Europie), Thomasa B. McGuire'a, Charlesa H. MacDonalda, Robina Oldsa oraz pilota asa z Dywizjonu 303 – Polaka, który latał na P-38 w ramach wymiany doświadczeń. Stanaway szczegółowo opisuje taktyki walki powietrznej dostosowane do specyfiki P-38: wykorzystanie przewagi prędkości w atakach boom-and-zoom, unikanie walk manewrowych z lżejszymi myśliwcami niemieckimi (Bf 109, Fw 190) oraz koordynację z innymi typami myśliwców w ramach dużych formacji eskortowych. Autor konfrontuje amerykańskie raporty bojowe z niemieckimi źródłami, ukazując zarówno sukcesy, jak i straty oraz trudności, z jakimi borykali się piloci Lightningów – od problemów z chłodzeniem silników w gorącym klimacie Afryki po wyzwania związane z walką na dużych wysokościach nad Europą.
Niezaprzeczalnym atutem książki są ilustracje: około 100 zdjęć archiwalnych, w tym rzadkie fotografie P-38 w barwach jednostek ETO i MTO, oraz 40 kolorowych plansz autorstwa zespołu Tullis–Styling–Chappell, które z niezwykłą precyzją odtwarzają profile samolotów, schematy kamuflażu, oznaczenia jednostkowe i detale wyposażenia. Plansze te, opatrzone szczegółowymi opisami, stanowią nieocenione źródło dla modelarzy i rekonstruktorów. Dodatkowo, książka zawiera cenne fragmenty relacji pilotów – zarówno amerykańskich, jak i sojuszniczych – co nadaje narracji autentyczności i emocjonalnego wymiaru.
Autorem tekstu jest John Stanaway, historyk lotnictwa i oficjalny kronikarz National P-38 Pilots' Association, co gwarantuje wysoki poziom merytoryczny i dostęp do relacji z pierwszej ręki. Jego styl łączy zwięzłość z rzetelnością, a umiejętność konfrontacji różnych źródeł pozwala na zrównoważone przedstawienie faktów. Należy jednak pamiętać o ograniczeniach wynikających z formatu serii "Aircraft of the Aces": publikacja liczy około 100 stron, co czyni ją wprowadzeniem, a nie monografią tematyczną. Niektóre wątki – takie jak szczegółowa analiza porównawcza P-38 z niemieckimi myśliwcami czy szerszy kontekst strategiczny roli eskorty długodystansowej – zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo, data wydania (1998) oznacza, że książka nie uwzględnia najnowszych badań archiwalnych z ostatnich dekad.
Podsumowując, "Lightning Aces of the ETO/MTO" to pozycja warta polecenia każdemu, kto interesuje się lotnictwem II wojny światowej, historią P-38 Lightning lub biografiami asów myśliwskich. John Stanaway stworzył przystępne i rzetelne kompendium, które łączy analizę techniczną z narracją bojową i portretami pilotów. Choć P-38 jest częściej kojarzony z walkami na Pacyfiku, ta książka skutecznie przypomina, że maszyna ta odegrała również znaczącą rolę w Europie i Afryce Północnej – a ludzie, którzy na niej latali, zapisali się w historii jako jedni z najodważniejszych i najskuteczniejszych pilotów myśliwskich alianckich. Dla czytelników pragnących pogłębić wiedzę o P-38, tom ten stanowi doskonałe uzupełnienie wcześniejszej publikacji Stanawaya o teatrze pacyficznym.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
