Na Zachodzie nigdy nie ukazał się ani jeden tom w języku angielskim zajmujący się tym intrygującym tematem, ale teraz, gdy ograniczenia w byłym Związku Radzieckim łagodnieją, na światło dzienne wychodzą zapisy o czynach elitarnych pilotów różnych sowieckich sił powietrznych. Chociaż początkowo wyposażeni w bardzo kiepskie samoloty i pozbawieni skutecznego przywództwa dzięki czystkom Stalina pod koniec lat 30., a także wysiłkom Luftwaffe, radzieccy piloci myśliwscy wkrótce odwrócili sytuację, korzystając zarówno z samolotów dostarczonych w ramach "Lend-Lease” takich jak Hurricane, Spitfire, P-39 i P-40 oraz maszyn własnej produkcji, takich jak MiG-3, ŁaGG-3/5, Ławoczkin Ła-5/7/9 i Jak-1/3.
"Soviet Aces of World War 2" autorstwa Hugh Morgana, z okładką Iaina Wyllie oraz ilustracjami Johna Weala, Marka Stylinga i Mike'a Chappella, to pionierska pozycja z serii Osprey "Aircraft of the Aces" (tom 15), wydana po raz pierwszy w 1997 roku. W momencie premiery była to pierwsza publikacja w języku angielskim, która w sposób kompleksowy przedstawiała sylwetki radzieckich asów myśliwskich i ich osiągnięcia na froncie wschodnim – tematykę dotąd marginalizowaną w zachodniej literaturze z powodu ograniczonego dostępu do archiwów ZSRR. Dopiero po rozluźnieniu restrykcji w byłym Związku Radzieckim dokumenty dotyczące elitarnych pilotów stały się dostępne dla badaczy, co Morgan wykorzystał, tworząc rzetelne i przystępne kompendium.
Książka, licząca około 100 stron, podzielona jest na logiczne rozdziały: The Making of a Fighter Ace (Narodziny asa myśliwskiego), Evolution of VVS Fighter Aviation 1941-45 (Ewolucja lotnictwa myśliwskiego WWS w latach 1941–1945), Fighter Aircraft and their Aces (Samoloty myśliwskie i ich asy) oraz The Leading Aces (Wiodące asy). Autor systematycznie omawia przemiany radzieckich sił powietrznych – od katastrofalnych strat z 1941 roku (do września tego roku ZSRR utracił około 7500 samolotów), przez stopniową odbudowę potencjału bojowego, aż po dominację w końcowej fazie wojny. Szczególną uwagę poświęcono profilom najwybitniejszych pilotów: Iwana Kożeduba (62 zwycięstwa), Aleksandra Pokryszkina (59 zwycięstw) i Grigorija Rieczkałowa (56 zwycięstw), którzy – mimo początkowych trudności z jakością sprzętu i skutków stalinowskich czystek w kadrze dowódczej – zdołali odwrócić losy walk powietrznych nad frontem wschodnim.
Wartościowym elementem publikacji jest rozdział poświęcony samolotom myśliwskim, w którym Morgan analizuje zarówno radzieckie konstrukcje (MiG-3, ŁaGG-3, Ła-5/7, Jak-1/3/9), jak i maszyny otrzymane w ramach Lend-Lease (Hurricane, Spitfire, P-39 Airacobra, P-40). Autor wyjaśnia, jak piloci adaptowali taktyki walki do specyfiki poszczególnych typów maszyn oraz jak ewoluowało szkolenie i organizacja jednostek myśliwskich. Ciekawym akcentem jest opis specyficznej taktyki taranu – celowego staranowania wrogich samolotów przez radzieckich pilotów, co stanowiło desperacki, lecz niekiedy skuteczny środek walki w warunkach przewagi technicznej przeciwnika. Publikacja zawiera również fragment poświęcony francuskiej eskadrze Normandie-Niémen, która walczyła u boku radzieckiego lotnictwa i jako jedyna jednostka zachodnich sojuszników otrzymała od ZSRR pozwolenie na zabranie swoich Jak-3 do Francji po zakończeniu wojny.
Niezaprzeczalnym atutem książki są ilustracje: około 100 zdjęć archiwalnych (często wykonanych przez niemieckich fotografów podczas operacji Barbarossa) oraz 40 kolorowych plansz autorstwa zespołu Weal–Styling–Chappell, prezentujących profile samolotów, oznakowania, malowania i detale mundurów pilotów. Plansze te, opatrzone szczegółowymi opisami, stanowią cenne źródło dla modelarzy i rekonstruktorów. Należy jednak zwrócić uwagę na pewne ograniczenia: format serii "Aircraft of the Aces" wymusza zwięzłość, przez co niektóre wątki (np. szczegółowa analiza maszyn Lend-Lease czy kontekst polityczny czystek w armii) zostały potraktowane skrótowo. Dodatkowo, w pierwszych wydaniach zauważono błędy korektorskie, co jednak nie umniejsza wartości merytorycznej publikacji.
Podsumowując, "Soviet Aces of World War 2" to pozycja warta polecenia każdemu, kto interesuje się lotnictwem II wojny światowej, walkami na froncie wschodnim lub historią asów myśliwskich. Hugh Morgan, mając doświadczenie w pisaniu innych tomów z serii "Aces" oraz prac o Ju 87, stworzył przystępne wprowadzenie do tematu, które łączy narrację biograficzną z analizą techniczną i taktyczną. Choć od czasu premiery ukazały się nowsze opracowania wykorzystujące dodatkowe źródła archiwalne, książka Morgana pozostaje solidnym punktem wyjścia do dalszych poszukiwań i jednym z nielicznych tytułów w języku angielskim, który w tak zwięzłej formie prezentuje osiągnięcia radzieckich pilotów myśliwskich.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
