Po stratach które dotknęły Siły Powietrzne Armii Czerwonej w pierwszych dniach operacji Barbarossa w czerwcu 1941 r. Związkowi Radzieckiemu rozpaczliwie brakowało samolotów myśliwskich. Józef Stalin zaapelował bezpośrednio do premiera Winstona Churchilla o wsparcie w tym zakresie, a pod koniec 1941 roku Brytyjczycy przekazali pierwszy z 3360 Hurricane’ów, które miały zostać dostarczone Związkowi Radzieckiemu w ramach umowy Lend-Lease. Specjalnie na prośbę ZSRR, Hurricane'y zostały szybko rzucone do akcji na początku 1942 roku - najtrudniejszego roku radzieckich sił powietrznych w ich opozycji wobec Luftwaffe. Praktycznie wszystkie Hurricane'y zostały wydane sowieckim pułkom myśliwskim w północnym sektorze frontu, gdzie piloci byli początkowo szkoleni do latania samolotami przez personel RAF, który towarzyszył wczesnym myśliwcom Hawker w ZSRR. Hurricane okazał się samolotem łatwym do opanowania, nawet dla słabo wyszkolonych młodych sowieckich pilotów, co pozwoliło Armii Czerwonej na szybkie utworzenie dużej liczby nowych pułków myśliwskich na obszarze polarnym. Pomimo stosunkowo słabej prędkości maksymalnej i jedynie skromnego tempa wznoszenia, na myśliwcu Hurricane "narodziło się" co najmniej 17 sowieckich asów.
"Soviet Hurricane Aces of World War 2" autorstwa Jurija Rybina, z ilustracjami Aleksandra Rusinowa i okładką Marka Postlethwaite'a, to tom numer 107 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany w sierpniu 2012 roku. Książka dokumentuje mało znany w zachodniej literaturze lotniczej rozdział II wojny światowej - służbę Hawkera Hurricana w radzieckich pułkach myśliwskich na froncie północnym, od pierwszych dostaw w ramach Lend-Lease pod koniec 1941 roku aż po wycofanie z pierwszej linii w 1943. Hurricane okazał się w tym teatrze działań samolotem nieoczekiwanie skutecznym: pomimo ustępowania Messerschmittowi Bf 109 pod względem prędkości maksymalnej i tempa wznoszenia, stał się maszyną bojową co najmniej 17 radzieckich asów.
Struktura książki obejmuje pięć rozdziałów chronologiczno-tematycznych oraz dwa appendiksy. Rozdział pierwszy opisuje okoliczności wejścia Hurricana do służby radzieckiej - katastrofalne straty lotnictwa Armii Czerwonej w pierwszych dniach Operacji Barbarossa zmusiły Stalina do zwrócenia się bezpośrednio do Churchilla o pomoc, a pierwsze maszyny trafiły do ZSRR z pilotami i mechanikami RAF-u, którzy przeprowadzili szkolenie sowieckich pilotów. Kolejne rozdziały omawiają walki na Froncie Karelskim, operacje asów Floty Północnej - w tym brawurową karierę Borysa Safonowa, pierwszego pilota myśliwskiego dwukrotnie uhonorowanego tytułem Bohatera Związku Radzieckiego - starcia w rejonie Arktyki w 1942 roku, a następnie walki powietrzne nad Oceanem Arktycznym w 1943. Appendiksy zawierają zestawienie zwycięstw poszczególnych pilotów oraz krótkie noty historyczne dotyczące 32 egzemplarzy Hurricanów przedstawionych na profilach barwnych.
Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się przede wszystkim drobiazgowością badań i uczciwością metodologiczną. Rybin skrzyżował radzieckie i niemieckie raporty po walce - co wielokrotnie ujawniało zawyżone listy zwycięstw po obu stronach - i stwierdził, że oficjalne sowieckie zestawienia dla wielu asów Hurricana zawierają niepotwierdzonych zestrzelenia włączone do oficjalnych bilansów. To rzadko spotykane podejście nadaje ustaleniom autora szczególną wagę. Narracja przeplata skrupulatne zestawienia zwycięstw z relacjami pierwszoosobowymi - jak historia Wasilija Strielnikowa, który wyskoczył z płonącego Hurricana gubiąc buty i przez kilka kilometrów wracał do jednostki boso przez śnieg - co pozwala czytelnikowi poczuć realia służby na dalekiej Północy. Szczególnie cenny jest wątek unikalnych właściwości Hurricana w warunkach polarnych: stosunkowo prosta obsługa naziemna i łatwość pilotażu - nawet dla słabo wyszkolonych młodych pilotów przyjmowanych do pułków w 1941-42 - pozwoliły szybko sformować dużą liczbę nowych jednostek myśliwskich na Północy, co w obliczu kryzysu było wartością samą w sobie.
Recepcja książki była bardzo pozytywna, z konsekwentnym podkreślaniem pionierskiego charakteru tematu. Scott Van Aken z Modelingmadness ocenił badania jako bardzo dobrze przeprowadzone i określił tom jako znakomitą lekturę, chwaląc znakomity dobór zdjęć archiwalnych - wiele z nich utrzymanych w konwencji oficjalnych "pozach bohatera" - i kolekcję kolorowych profili tworzących pełniejszy obraz sowieckich Hurricanów i ich załóg. "The Midwest Book Review" (listopad 2012) uznał tom za solidną i całościową historię Hurricanów przekazanych ZSRR. Recenzent IPMS/USA - przyznający się do całkowitej nieznajomości tematu przed lekturą - opisał zaskoczenie, jakie wywołało odkrycie, że Hurricane był najliczniejszym zachodnim samolotem myśliwskim służącym w radzieckiej armii i lotnictwie morskim w 1942 roku, i wyraził najwyższe uznanie dla jakości badań oraz połączenia relacji pierwszoosobowych ze zdjęciami archiwalnymi i profilami barwnymi, nazywając tom doskonałym opracowaniem i lekturą godną polecenia każdemu zainteresowanemu Hawkerem Hurricanem.
Materiał wizualny obejmuje osiem plansz barwnych z 32 profilami Hurricanów w radzieckich barwach służbowych - z krótką notą historyczną dla każdego egzemplarza w osobnym appendiksie - oraz zdjęcia archiwalne na niemal każdej stronie tekstu: samoloty, pilotów, załogi naziemne i prymitywne lotniska polowe w warunkach polarnych. Okładkę zaprojektował Mark Postlethwaite. Recenzenci zgodnie wskazywali na połączenie relacji pierwszoosobowych, zdjęć archiwalnych i profili barwnych jako szczególnie wartościowe dla modelarzy.
Jurij Rybin jest jednym z czołowych rosyjskich badaczy historii walk powietrznych na radzieckim Północy w czasie II wojny światowej, autorem licznych artykułów publikowanych w Rosji, Wielkiej Brytanii i Francji, z których część stała się standardowymi opracowaniami dotyczącymi walk na sowiecko-niemieckim froncie północnym. Był też pierwszym badaczem, który bezstronnie opisał historię bojową legendarnego asa Floty Północnej, Borysa Safonowa - co w kontekście sowieckich mitologizacji tej postaci ma szczególne znaczenie. Aleksander Rusinow jest rosyjskim ilustratorem lotniczym, a Mark Postlethwaite - urodzony w Leicestershire w 1964 roku - jest cenionym ilustratorem lotniczym, który po wcześniejszej karierze fotograficznej poświęcił się wyłącznie malarstwu; jego prace wyróżniają się precyzją i dbałością o historyczną dokładność.
Ograniczenia wynikają z formatu serii i wyjątkowej specyfiki tematu. Skupienie niemal wyłącznie na froncie północnym - gdzie trafiła zdecydowana większość radzieckich Hurricanów - oznacza, że sporadyczna służba tych samolotów w innych teatrach działań pozostaje zaledwie zarysowana. Narracja prowadzona w trybie skrupulatnego prowadzenia rachunku zwycięstw i porażek bywa w pewnych momentach nużąca, choć recenzenci zgodnie oceniali, że jest to nieuchronna cena rzetelności metodologicznej, a relacje pierwszoosobowe skutecznie równoważą suche zestawienia. Brak anglojęzycznych źródeł wtórnych i wyłącznie rosyjskojęzyczna baza archiwalna sprawiają, że czytelnik niemający dostępu do rosyjskich zasobów jest zdany wyłącznie na ustalenia autora, choć skrzyżowanie z dokumentacją niemiecką znacznie zwiększa wiarygodność tych ustaleń.
Podsumowując, "Soviet Hurricane Aces of World War 2" to solidna i wyjątkowo dobrze zbadana pozycja wypełniająca wyraźną lukę w anglojęzycznej literaturze o Froncie Wschodnim i programie Lend-Lease - temat prawie nieobecny poza rosyjskojęzycznym piśmiennictwem specjalistycznym zyskuje tu kompetentnego i rzetelnego autora z bezpośrednim dostępem do archiwów. Rybin stworzył tom, który czyta się zarówno jako historię konkretnych ludzi i maszyn, jak i jako bezprecedensową próbę krytycznej weryfikacji oficjalnych radzieckich statystyk bojowych. Dla miłośników historii lotnictwa II wojny światowej, Frontu Wschodniego i programu Lend-Lease - lektura gorąco polecana.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
