Ilustrowana historia trzech pionierskich myśliwców: Defiant i Blenheim, które odnosiły wczesne sukcesy, dopóki nie zetknęły się z znacznie przeważającym Messerschmittem Bf 109, oraz amerykański Havoc. Blenheim IF brał udział w niektórych wczesnych operacjach ofensywnych Dowództwa Myśliwskiego, lecz ten typ szybko okazał się podatny na zniszczenie w starciu z jednosilnikowymi myśliwcami przeciwnika. Mimo to przez większość 1940 roku eskadry myśliwskie wyposażone w Blenheimy stanowiły główny potencjał RAF-u w zakresie dalekiego eskortowania konwojów oraz walki nocnej. W połowie lat 30. XX wieku, chcąc wykorzystać swoje doświadczenie w dziedzinie wieżyczek strzelniczych z napędem mechanicznym, firma Boulton Paul opracowała Defianta – jednosilnikowy myśliwiec, w którym całe uzbrojenie skupiono w wieżyczce umieszczonej za plecami pilota. Przeznaczony do roli "niszczyciela bombowców", Defiant zadebiutował bojowo nad Dunkierką i początkowo odniósł pewne znaczące sukcesy. Szereg amerykańskich samolotów – lekkich bombowców Douglas DB-7 (oznaczonych w RAF-ie jako Havoc) – wyposażono w radar do zadań myśliwca nocnego, podczas gdy inne z powodzeniem zastąpiły Blenheimy w roli nocnych myśliwców intruzów. Jak przedstawiono w niniejszej książce, łącznie 11 pilotów zgłosiło pięć lub więcej zwycięstw, latając na tych trzech typach maszyn, uzyskując tym samym status asa, natomiast nie mniej niż 33 pilotów, którzy zostali asami, odnotowało przynajmniej część swoich zestrzeleń, pilotując Blenheima, Defianta lub Havoca.

"Defiant, Blenheim and Havoc Aces" autorstwa Andrew Thomasa, z ilustracjami Chrisa Daveya i okładką Marka Postlethwaite'a, to tom numer 105 serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany w 2012 roku. Książka dokumentuje historię pilotów RAF-u latających na trzech typach samolotów - Boulton Paul Defiant, Bristol Blenheim IF i Douglas Havoc - które w powszechnej świadomości uchodzą za nieudane projekty bojowe lub maszyny nienadające się do roli myśliwskiej. Thomas stawia tezę bardziej subtelną: że każdy z tych samolotów był do pewnego stopnia wadliwy, choć niekoniecznie z winy samej konstrukcji, lecz z powodu wciskania ich w role, do których nie były przeznaczone. W sumie jedenastu pilotów zdobyło status asa wyłącznie na tych typach, trzydziestu trzech aces zaliczyło na nich co najmniej część swojego dorobku, a ponad stu kolejnych pilotów szlifowało na nich umiejętności przed przesiadką na Beaufightera lub Mosquito.

Struktura książki obejmuje sześć rozdziałów chronologicznych, komentarz do plansz barwnych, bibliografię i indeks, uzupełnione trzema appendiksami: listą asów latających wyłącznie na omawianych typach, listą asów z częściowym dorobkiem na tych maszynach oraz listą asów, którzy latali na nich bez żadnych zestrzelonych. Narracja biegnie od pierwszych operacji dziennych, przez Dunkierkę i Bitwę o Anglię, po nocne działania podczas Blitzu i kampanie zamorskie - Grecja, Irak i Malezja. Osobna uwaga poświęcona jest eksperymentalnym wariantom Havoca: wersji z pokładowym reflektorem Turbinlite, mającym oświetlać nocne bombowce dla towarzyszących myśliwców, oraz wersji z minami paraszutowymi zawieszanymi przed formacjami wroga.

Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się przede wszystkim materiałem źródłowym: Thomas przeprowadził własne wywiady ze znaczącą liczbą żyjących pilotów i strzelców pokładowych, co nadaje narracji głębię osobistą rzadko spotykaną w tomach tej objętości. Autor przekonująco dokumentuje, że Defiant okazał się bardziej śmiercionośny, niż sugeruje jego reputacja - szczególnie w roli nocnego myśliwca, gdzie zdobył znaczące sukcesy, zanim zastąpiły go bardziej zaawansowane typy. Blenheim i Havoc wypadają skromniej: żaden pilot nie zdobył statusu asa wyłącznie na Blenhaimie, a Havoc - choć zdolny do przenoszenia ciężkiego sprzętu radarowego - okazał się zbyt wolny dla większości stawianych mu zadań. Szczególnie interesującym wątkiem jest geneza nocnego myślistwa RAF-u: to właśnie te trzy typy - niedoceniane i traktowane jako rozwiązanie tymczasowe - wypełniły lukę operacyjną i wykształciły pokolenie asów nocnych, które następnie zasiadło za sterami Beaufighterów i Mosquito.

Recepcja książki była pozytywna. Do 2026 r. na Goodreads tytuł uzyskał ocenę 4,32/5 na podstawie 19 ocen i czterech rozbudowanych recenzji. Scott Van Aken z Modelingmadness ocenił ją jako interesującą i angażującą lekturę, podkreślając wartość zdjęć archiwalnych i profili barwnych dla modelarzy. Jeden z recenzentów Goodreads - sam historyk lotnictwa - zwrócił uwagę, że tytuł może sugerować zbieraninę niepowiązanych tematów, a tymczasem Thomas napisał de facto historię narodzin nocnego myślistwa RAF-u, co nadaje książce znacznie szerszy sens niż zwykły tom biograficzny serii. Inny czytelnik docenił przede wszystkim rolę relacji bezpośrednich uczestników walk - to właśnie ich świadectwa dominują narrację i pozwalają zrozumieć, jak wyglądało latanie bojowe na maszynach powszechnie uznawanych za skazane na niepowodzenie. Odnotowano też pewną wadę: proza Thomasa bywa momentami zawiła i niejasna, co jednak - jak zauważono - nie psuje zasadniczo przyjemności lektury, gdyż tom adresowany jest do zapaleńców historii lotnictwa, nie krytyków literackich. Recenzent serwisu Cybermodeler uznał książkę za godną polecenia, zgłaszając jedynie drobne zastrzeżenie interpunkcyjne.

Materiał wizualny Chrisa Daveya obejmuje dwanaście stron kolorowych profili burtowych - bogata i szczegółowa podstawa dla modelarzy - uzupełnionych przez gęsto rozsiany po tekście materiał fotograficzny z archiwów. Recenzenci zgodnie podkreślali, że wiele spośród tych zdjęć nie jest dostępnych z innych źródeł, co istotnie podnosi wartość tomu. Okładkę zaprojektował Mark Postlethwaite. Wysoka jakość materiału ilustracyjnego była wskazywana jako jeden z kluczowych atutów publikacji.

Andrew Thomas jest jednym z czołowych brytyjskich badaczy historii RAF-u, autorem licznych historii dywizjonów i kilku wcześniejszych tomów w serii "Aircraft of the Aces". Wstąpił do RAF-u jako pilot zaraz po szkole i przez całą karierę wojskową utrzymywał żywe zainteresowanie historią i rozwojem swojej formacji - w momencie publikacji był czynnym oficerem RAF-u. Chris Davey jest doświadczonym ilustratorem lotniczym, wieloletnim współpracownikiem Osprey w zakresie tematyki lotnictwa wojskowego II wojny światowej. Mark Postlethwaite, odpowiedzialny za okładkę, to stały ilustrator serii, znany z poprzednich tomów.

Ograniczenia wynikają z formatu serii i wyjątkowo niejednorodnego tematu. Trzej różni bohaterowie - Defiant, Blenheim i Havoc - o zupełnie odmiennych historiach operacyjnych, zestawieni w jednym 96-stronicowym tomie, siłą rzeczy zostają potraktowani skrótowo; Defiant otrzymuje wyraźnie najwięcej miejsca kosztem pozostałych. Wątek nocnych operacji, który jest de facto osią całej narracji, mógłby spokojnie wypełnić osobny tom. Czytelnicy szukający głębszej analizy technicznej poszczególnych typów lub szerszego kontekstu strategicznego nocnej obrony Wysp - a więc roli Luftwaffe, ewolucji taktyk bombowych i odpowiedzi Fighter Command - znajdą tu jedynie zarys. Wspomniane przez recenzentów zawiłości stylistyczne Thomasa są zastrzeżeniem wartym odnotowania, choć nie dyskwalifikują lektury.

Podsumowując, "Defiant, Blenheim and Havoc Aces" to niszowa, ale wartościowa pozycja, która przywraca należne miejsce trzem typom samolotów zwykle pomijanym w literaturze o Bitwie o Anglię i nocnej obronie Wysp. Thomas - korzystając z własnych wywiadów z weteranami i solidnej kwerendy archiwalnej - stworzył tom, który jednocześnie rehabilituje reputację Defianta, uczciwie ocenia ograniczenia Blenheima i Havoca oraz pokazuje, jak z desperackiej improwizacji pierwszych lat wojny wyrosła sprawna formacja nocnych myśliwców RAF-u. Dla miłośników historii lotnictwa II wojny światowej, Bitwy o Anglię i nocnego myślistwa - lektura godna polecenia.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com