Rodzina myśliwców MiG-1/3 powstała w odpowiedzi na zapotrzebowanie radzieckich sił powietrznych na zaawansowany, szybki myśliwiec wysokościowy. Wprowadzony do służby wiosną 1941 roku, sprawiający problemy MiG-1 został szybko zastąpiony przez zmodernizowaną wersję MiG-3, w której skorygowano defekty w prowadzeniu maszyny. Wiele z tych samolotów zostało zniszczonych na ziemi, gdy Niemcy rozpoczęli operację Barbarossa. Mimo to, wystarczająca liczba egzemplarzy przetrwała, umożliwiając pilotom takim jak Stiepan Suprun czy Aleksandr Pokryszkin odniesienie szeregu zwycięstw powietrznych na tym typie maszyny. Niniejsza książka przedstawia kompletną historię ludzi, którzy uzyskali status asa, latając na pierwszych przedstawicielach słynnej rodziny myśliwców MiG.

"MiG-3 Aces of World War 2" autorstwa Dmitrija B. Chazanowa i Aleksandra N. Medweda, z ilustracjami Andrieja Jurgensona i okładką Marka Postlethwaite'a, to tom serii Osprey "Aircraft of the Aces", wydany w 2008 roku. Książka dokumentuje historię jednego z najbardziej niejednoznacznych myśliwców radzieckiego lotnictwa okresu Wielkiej Wojny Ojczyźnianej - MiG-3 - maszyny, która w powszechnej świadomości historycznej funkcjonuje jako symbol technicznych aspiracji radzieckiego przemysłu lotniczego zderzonych z brutalną rzeczywistością frontu wschodniego, i która mimo krótkotrwałej kariery bojowej wydała grono wybitnych asów, zapisanych trwale w historii radzieckiego lotnictwa myśliwskiego.

Struktura tomu wpisuje się w sprawdzony schemat serii "Aircraft of the Aces": od genezy konstrukcji i kontekstu operacyjnego, przez biografie i sylwetki najwybitniejszych pilotów latających na MiG-3, po analizę taktyki walki powietrznej i historię jednostek eksploatujących tę maszynę. Chazanow i Medwed prowadzą narrację od gorączkowego okresu projektowania i prób nowego myśliwca w przededniu wojny - kiedy MiG-3 był jedną z trzech nowych konstrukcji mających unowocześnić radzieckie lotnictwo myśliwskie - przez katastrofalne pierwsze tygodnie po inwazji niemieckiej w czerwcu 1941 roku, aż po stopniowe wycofywanie maszyny z pierwszej linii i jej późniejszą służbę w obronie przeciwlotniczej Moskwy. Poszczególnym asom poświęcono obszerne biogramy osadzone w kontekście konkretnych operacji i kampanii, co nadaje narracji wymiar zarówno personalny, jak i historyczny.

Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się przede wszystkim dostępem autorów do radzieckich i rosyjskich archiwów oraz źródeł pierwotnych - dokumentów jednostkowych, raportów bojowych i wspomnień pilotów - niedostępnych dla większości zachodnich badaczy. Chazanow i Medwed demitologizują obraz MiG-3 jako maszyny po prostu złej: przekonująco dokumentują, że samolot był trudny w pilotażu i wymagał doświadczonego pilota, ale w rękach wyszkolonego lotnika na dużych wysokościach - gdzie jego silnik pracował najefektywniej - potrafił skutecznie walczyć z niemieckimi myśliwcami. Autorzy pokazują, że tragiczne straty radzieckiego lotnictwa w 1941 roku wynikały ze splotu czynników - zaskoczenia, dezorganizacji, niedostatecznego wyszkolenia pilotów i błędów dowodzenia - a nie wyłącznie z technicznych słabości samej konstrukcji. Biogramy asów - wśród nich Aleksandra Pokryszkina, który część swoich pierwszych zwycięstw odniósł właśnie na MiG-3 - są udokumentowane z rzetelnością rzadko spotykaną w popularnych opracowaniach o radzieckim lotnictwie.

Przyjęcie książki było bardzo pozytywne, szczególnie wśród czytelników zainteresowanych frontem wschodnim i historią radzieckiego lotnictwa wojskowego. Recenzenci podkreślali wyjątkową wartość źródłową tomu - wynikającą bezpośrednio z rosyjskojęzycznego zaplecza badawczego autorów - jako główny wyróżnik na tle anglojęzycznej literatury o radzieckich maszynach bojowych. Część czytelników zwracała uwagę, że narracja miejscami zakłada pewną znajomość kontekstu frontu wschodniego, co może utrudniać lekturę czytelnikom wchodzącym w temat bez wcześniejszego przygotowania. Ilustracje i profile barwne były oceniane jako solidna strona publikacji, choć niektórzy recenzenci wskazywali, że skromniejsza dokumentacja fotograficzna - wynikająca z ograniczonej dostępności archiwalnych zdjęć radzieckich - jest odczuwalnym ograniczeniem w porównaniu z tomami poświęconymi lotnictwu zachodniemu.

Ilustracje Andrieja Jurgensona obejmują barwne profile burtowe MiG-3 w różnych schematach malowania - od standardowych barw ochronnych przez zimowe biele po indywidualne oznaczenia asów - oraz plansze dokumentujące charakterystyczne detale konstrukcji i uzbrojenia. Okładka Marka Postlethwaite'a, jednego z najbardziej cenionych ilustratorów lotniczych współpracujących z Osprey, przedstawia dramatyczną scenę walki powietrznej osadzoną w realiach frontu wschodniego. Szczególnie wartościowe są zestawienia profili dokumentujące różnorodność malowań i oznaczeń jednostkowych - pozwalające czytelnikowi i modelarzowi prześledzić ewolucję identyfikacji wizualnej maszyn w poszczególnych okresach i na różnych odcinkach frontu.

Dmitrij B. Chazanow i Aleksander N. Medwed to rosyjscy historycy lotnictwa o ugruntowanej pozycji w środowisku badaczy historii radzieckiego lotnictwa wojskowego, autorzy licznych opracowań wydawanych pierwotnie w języku rosyjskim. Ich współpraca z Osprey - umożliwiająca anglojęzycznym czytelnikom dostęp do wyników badań prowadzonych w rosyjskich archiwach - stanowi jeden z najbardziej wartościowych wkładów serii "Aircraft of the Aces" w popularyzację historii frontu wschodniego. Andriej Jurgenson, ilustrator specjalizujący się w tematyce radzieckiego lotnictwa, wnosi do tomu znajomość źródeł ikonograficznych rzadko dostępnych poza rosyjskim środowiskiem badawczym, co przekłada się na wiarygodność odtworzonych schematów malowania.

Ograniczenia wynikają z formatu serii i specyfiki tematu. Przy objętości charakterystycznej dla serii "Aircraft of the Aces" rozbudowane biogramy asów siłą rzeczy ograniczają przestrzeń na szerszą analizę techniczną samej konstrukcji MiG-3 - czytelnik zainteresowany przede wszystkim inżynieryjnymi aspektami projektu zostanie odesłany do bardziej specjalistycznych opracowań. Kontekst strategiczny - radziecka doktryna lotnicza w przededniu wojny, organizacja i wyposażenie pułków lotniczych oraz decyzje przemysłowe prowadzące do szybkiego zastąpienia MiG-3 przez Jakowlewy i Ławoczkiny - został zarysowany skrótowo. Ograniczona dostępność archiwalnych fotografii jest obiektywnym ograniczeniem, które autorzy rekompensują jakością narracji, choć odczucie to pozostaje zauważalne przy porównaniu z tomami o lotnictwie zachodnim.

Podsumowując, "MiG-3 Aces of World War 2" to wyjątkowo wartościowe opracowanie - przede wszystkim dlatego, że otwiera anglojęzycznemu czytelnikowi dostęp do wyników badań archiwalnych prowadzonych przez rosyjskich historyków, rzadko dostępnych poza rosyjskojęzycznym obiegiem naukowym. Chazanow i Medwed stworzyli pozycję, która jednocześnie rehabilituje niesprawiedliwie ocenianą konstrukcję, oddaje sprawiedliwość zapomnianym asom radzieckiego lotnictwa i dokumentuje jeden z najtragiczniejszych rozdziałów historii frontu wschodniego. Dla miłośników historii lotnictwa II wojny światowej, frontu wschodniego i radzieckiego lotnictwa myśliwskiego - lektura obowiązkowa, tym cenniejsza im bardziej czytelnik jest świadomy, jak rzadko tego rodzaju źródła trafiają do anglojęzycznego obiegu wydawniczego.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com