Seria Men-at-Arms wydawnictwa Osprey rzadko zaskakuje formatem, ale rzadko też zawodzi w podstawowej funkcji: dostarczeniu zwięzłego, uporządkowanego kompendium na temat konkretnej formacji wojskowej. "Peter the Great's Army (2): Cavalry" Angusa Konstama, z ilustracjami Davida Rickmana, wydana przez Osprey w 1993 roku jako tom 264 serii, jest kontynuacją wcześniejszego zeszytu poświęconego piechocie (MAA 260) i trzyma się dokładnie tej samej, sprawdzonej formuły - 48 stron, osiem barwnych plansz, kilkadziesiąt fotografii i rysunków czarno-białych. Jako całość broszura spełnia swoje zadanie wprowadzenia, ale jej wartość jako samodzielnego źródła jest ograniczona przez format serii, nie przez niedbałość autora.
Spis treści - Wstęp, Chronologia, Kawaleria przed Piotrem, Dragoni, Sztandary kawaleryjskie, Kawaleria gwardyjska, Kawaleria lekka, Kozacy, Artyleria, Administracja wojskowa oraz Plansze - pokazuje ambicję wykraczającą poza sam tytuł. Włączenie osobnego rozdziału o artylerii, mimo że okładka zapowiada wyłącznie kawalerię, jest decyzją słuszną merytorycznie, bo rosyjski "obóz artyleryjski" (train of artillery) rozwijał się w ścisłym powiązaniu z formacjami konnymi i trudno byłoby go pominąć bez zubożenia obrazu całości - ale jednocześnie świadczy o tym, że autor musiał ściskać materiał, by zmieścić się w narzuconym przez serię limicie stron. Rozdział o kawalerii przed Piotrem, poświęcony tradycjom pomiestnym i wczesnym formacjom konnym Rusi Moskiewskiej, jest przydatnym, choć siłą rzeczy pobieżnym, tłem historycznym.
Najciekawszym fragmentem merytorycznym jest opis powstania regularnej kawalerii lekkiej wzorowanej na austriackich huzarach - Konstam trafnie wiąże tę decyzję z falą buntów kozackich przeciwko władzy carskiej w 1707 roku, kiedy to Piotr, chcąc uniezależnić się od zawodnej lojalności Kozaków, postanowił eksperymentalnie sformować jednostkę regularną na wzór austriacki, planując jej rozbudowę w razie powodzenia. To konkretny, dobrze udokumentowany przykład tego, jak polityczna nieufność wobec sojuszników przekładała się bezpośrednio na decyzje organizacyjne armii, i pokazuje, że autor potrafi wyjść poza suchy katalog jednostek w stronę wyjaśnienia przyczynowości. Rozdziały o dragonach, kawalerii gwardyjskiej i Kozakach utrzymują ten sam poziom rzeczowości, choć są zauważalnie krótsze niż zasługiwałby na to temat tak zróżnicowany etnicznie i organizacyjnie jak wojska kozackie - potraktowanie ich w ramach jednego rozdziału obok regularnej kawalerii to kompromis wymuszony objętością książki, a nie brak świadomości ich odrębności.
Ilustracje Davida Rickmana są mocną stroną wydania i to właśnie one, obok tabel organizacyjnych, stanowią o praktycznej wartości książki dla rekonstruktorów historycznych i twórców gier wojennych - opinie czytelników na Amazonie konsekwentnie chwalą jakość barwnych plansz mundurowych, choć jeden z recenzentów słusznie zauważa, że materiał o sztandarach pułkowych traci na wartości przez to, że towarzyszące mu zdjęcia są wyłącznie czarno-białe, co przy temacie tak mocno zależnym od kolorystyki jest odczuwalnym niedopatrzeniem redakcyjnym. Fotografie archiwalne uzupełniają plansze w sposób standardowy dla serii, ale nie wnoszą wiele ponad to, czego można się spodziewać po podobnych tytułach Ospreya z tego okresu.
Zestawienie z tomem pierwszym, poświęconym piechocie, wypada na niekorzyść "Cavalry" pod względem kompozycyjnym - jeden z recenzentów zwraca uwagę, że wprowadzenie historyczne w tomie o piechocie jest zwięźlejsze i lepiej skrojone, podczas gdy bibliografia dla obu tomów umieszczona została wyłącznie w tomie drugim, a żaden z woluminów nie ma indeksu. To decyzja redakcyjna, która utrudnia traktowanie każdego zeszytu jako w pełni samodzielnej pozycji i zmusza czytelnika zainteresowanego wyłącznie kawalerią do sięgnięcia także po tom pierwszy, jeśli chce mieć pełny obraz bibliograficzny tematu.
Oceny czytelnicze są wysokie, choć oparte na niewielkiej próbie - na 2026 r. francuska wersja Amazona notuje średnią 4,9 na 5 przy zaledwie ośmiu ocenach, a komentarze określają książkę jako przystępne "ściągawkowe" kompendium dla kogoś, kto nie ma wcześniejszej wiedzy o temacie. To określenie - trafne i uczciwe - dobrze oddaje charakter całej publikacji: nie jest to praca badawcza wnosząca nowe ustalenia, lecz rzetelne streszczenie stanu wiedzy na rok 1993, wciąż użyteczne jako punkt wyjścia, ale wymagające uzupełnienia nowszą literaturą dla kogoś, kto chciałby pogłębić temat rosyjskiej kawalerii epoki wojny północnej.
Jako pozycja w serii Men-at-Arms książka spełnia standardowe oczekiwania gatunku i w tej kategorii zasługuje na dobrą ocenę - jest przejrzysta, dobrze zilustrowana i sensownie skomponowana tematycznie mimo ograniczeń objętościowych. Jako samodzielne źródło wiedzy o armii Piotra Wielkiego ma jednak wyraźne ograniczenia: krótkość, brak indeksu oraz podział materiału między dwa tomy sprawiają, że pełną wartość uzyskuje się dopiero w komplecie z częścią pierwszą, a nie jako lektura osobna.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
