Kiedy sięga się po pozycję z serii Men-at-Arms, człowiek spodziewa się przede wszystkim solidnego kompendium mundurologicznego - tabel formacji, opisów guzików i galonów, może paru zdań kontekstu historycznego jako tła dla płyt barwnych. Tymczasem Philip Haythornthwaite zaproponował w numerze 257 coś odwrotnego: zamiast skupiać się na mundurach, oferuje krótki przegląd kampanii włoskich okresu wojen rewolucyjnej Francji. To decyzja odważna, ale też ryzykowna - i właśnie ta niekonsekwencja gatunkowa jest największym problemem tej publikacji, a nie brak kompetencji autora, bo tej mu odmówić nie można.
Struktura książki, licząca 48 stron, dzieli się na trzy zasadnicze rozdziały tekstowe: Wczesne wojny (The Early Wars), Wojnę drugiej koalicji (The War of the Second Coalition) oraz Pierwszego Konsula (The First Consul), po czym następuje omówienie płyt ilustracyjnych. Taki układ chronologiczny jest logiczny i czytelny, ale zdradza od razu skalę ambicji - to nie jest studium jednej kampanii w pełnym rozwinięciu, lecz galop przez blisko dekadę działań wojennych od 1794 do 1800 roku. Haythornthwaite zaczyna od sytuacji Armii Włoch pod dowództwem generała Dumerbion, wskazując na młodego dowódcę artylerii, Napoleona Bonapartego, jako figurę wschodzącą, po czym prowadzi narrację przez błyskawiczną kampanię 1796 roku aż do bitwy pod Marengo w 1800. Sam wybór akcentów jest trafny merytorycznie - autor rzeczywiście poświęca Marengo relatywnie najwięcej miejsca spośród opisywanych starć, co koresponduje z jego znaczeniem dla umocnienia władzy Bonapartego jako Pierwszego Konsula - ale w praktyce oznacza to, że pozostałe bitwy, w tym te z 1796 roku decydujące o samej legendzie Napoleona, są potraktowane po macoszemu.
Tu ujawnia się zasadnicza słabość tej pozycji: przy tak wąskim limicie stron autor nie ma przestrzeni ani na pogłębioną analizę taktyczną, ani na pełne oddanie sprawiedliwości mundurologii, która teoretycznie jest sercem serii. Recenzenci na Goodreads trafnie punktują ten problem - większość tekstu dotyczy kampanii lat 1796-1800, ze stosunkowo szczegółowym omówieniem Marengo, ale brakuje w nim rozwinięcia zagadnień taktycznych. To spostrzeżenie pokrywa się z moim odczuciem lektury: książka czyta się sprawnie i nie sposób zarzucić Haythornthwaite'owi nieprecyzyjności faktograficznej, ale efekt końcowy przypomina bardziej rozbudowane hasło encyklopedyczne niż analizę wojskową, jakiej można by oczekiwać po autorze z dorobkiem sięgającym osiemdziesięciu książek poświęconych epoce napoleońskiej.
Ocena samej treści merytorycznej wypada więc niejednoznacznie - jest poprawna, rzetelna faktograficznie, napisana przystępnym, jasnym językiem, ale zbyt skrótowa, by dawała satysfakcję komuś, kto szuka realnego wglądu w mechanikę tych kampanii. Wyważenie tej niekonsekwencji dobrze podsumowuje jeden z recenzentów, oceniający pozycję na 5,5/10 - argumentując, że ograniczona objętość nie pozwala jej stać się wartościową historią kampanii, a jednocześnie zbyt mało uwagi poświęcono mundurom, by broniła się jako typowy tytuł serii Men-at-Arms. Zgadzam się z tą diagnozą: książka wpada między dwa stołki, nie spełniając w pełni żadnej z dwóch potencjalnych ról.
Mocną stroną pozostają bez wątpienia ilustracje Richarda Hooka. Osiem barwnych plansz przedstawiających mundury francuskie i austriackie z okresu kampanii jest wykonanych z charakterystyczną dla tego ilustratora dbałością o detal historyczny - Hook, mający na koncie ponad 45 tytułów dla Ospreya, potwierdza tu swoją reputację specjalisty od drobiazgowej rekonstrukcji umundurowania. Jeden z recenzentów słusznie zauważa, że mimo skromnego tekstu towarzyszącego, same plansze są znakomitymi ilustracjami francuskich i austriackich mundurów epoki, jakich można oczekiwać po tytule z tej serii. To właśnie one, a nie tekst główny, stanowią realny powód, dla którego kolekcjonerzy i modelarze mogą sięgnąć po ten numer.
Odbiór książki wśród czytelników jest w gruncie rzeczy adekwatny do jej realnych zalet i wad - średnia ocena na Goodreads na 2026 r. wynosi 3,67 na podstawie dziewięciu głosów, co plasuje pozycję w kategorii "przyzwoita, lecz niewybitna". Głosy entuzjastyczne chwalą klarowność i zwięzłość wykładu, głosy krytyczne - brak pogłębienia i niejasny profil gatunkowy. Warto dodać, że osoby kupujące egzemplarze fizyczne, jak choćby recenzent na eBayu, chwalą tytuł jako cenne uzupełnienie skromnej oferty Ospreya dotyczącej często pomijanego teatru wojny okresu rewolucji i konsulatu, co jest argumentem uczciwym - konkurencji w tym wąskim temacie po prostu nie ma wiele.
Podsumowując: to pozycja dla dwóch typów odbiorców - kolekcjonerów ilustracji mundurowych, którzy znajdą tu solidny materiał referencyjny, oraz czytelników szukających pierwszego, bardzo ogólnego wprowadzenia do kampanii włoskich, bez ambicji dalszego zgłębiania tematu. Dla kogoś oczekującego analizy strategicznej porównywalnej z poważniejszymi opracowaniami książka będzie rozczarowaniem - nie z powodu błędów, lecz z powodu nieuchronnych ograniczeń formatu, których autor nie zdołał w pełni obrócić na swoją korzyść.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
