Michael G. Johnson od dekad specjalizuje się w kulturze materialnej i dziejach rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej, a Richard Hook, autor ilustracji, przez lata budował sobie reputację jednego z najbardziej wiarygodnych rekonstruktorów uzbrojenia i stroju Indian w serii Men-at-Arms wydawnictwa Osprey. To połączenie - historyka-etnografa i ilustratora-znawcy detalu - daje książce solidny fundament, ale też od razu narzuca jej format: to nie jest monografia naukowa, lecz kompaktowy album informacyjny liczący 48 stron, pomyślany jako wprowadzenie, a nie wyczerpujące studium. Dla czytelnika szukającego szybkiego, rzetelnego wprowadzenia do tematu to zaleta; dla kogoś oczekującego pogłębionej analizy militarno-historycznej - ograniczenie, z którym trzeba się pogodzić już na starcie.
Zakres tematyczny jest ambitny, momentami wręcz zbyt szeroki jak na tak skromną objętość. Autor obejmuje wszystkie ludy leśne na wschód od Missisipi, od Zatoki Meksykańskiej po Zatokę Jamesa - a więc zarówno Irokezów, jak i plemiona algonkińskie oraz siuańskie z tego regionu. Układ treści, jak wynika z opisu wydawcy, obejmuje wprowadzenie, przegląd plemion leśnych, rozdział o wojnach plemion wschodnich, rozdział o wojownikach i sposobach prowadzenia wojny, rozdział o życiu i kulturze Indian leśnych oraz o technologii, stroju i sztuce, zamknięty omówieniem plansz kolorowych. Taki schemat sprawdza się jako szkielet encyklopedyczny, ale przy tak rozległym temacie każdy z rozdziałów siłą rzeczy musi pozostać szkicowy - i rzeczywiście, czytelnicy zwracają uwagę, że proporcje są zachwiane na korzyść Irokezów kosztem innych ludów regionu, co jest zauważalnym mankamentem, skoro tytuł obiecuje panoramę całego obszaru leśnego.
Najmocniejszym elementem książki z perspektywy miłośnika historii wojskowej jest rozdział poświęcony wojnom i sposobom walki. Johnson przypomina fakt, który rzadko przebija się do świadomości popularnej: w co najmniej trzech starciach między Indianami a siłami euroamerykańskimi zginęło więcej żołnierzy niż pod Little Bighorn w 1876 roku, kiedy swój oddział stracił George Custer. To dobry przykład na to, jak seria Men-at-Arms potrafi korygować popkulturowe wyobrażenia o konfliktach indiańsko-kolonialnych, przesunięte niemal wyłącznie w stronę wojen na Wielkich Równinach. Omówienie taktyki, uzbrojenia i organizacji wojennej plemion leśnych - łuk, maczuga bojowa, później broń palna i metalowe tomahawki, a wcześniej drewniane pancerze listwowe - jest konkretne i dobrze osadzone w realiach, choć z natury rzeczy skrótowe.
Warstwa wizualna to bez wątpienia największy atut tej pozycji i główny powód, dla którego warto po nią sięgnąć mimo skromnej objętości tekstu. Osiem pełnostronicowych plansz barwnych Richarda Hooka to nie ozdobniki, lecz rekonstrukcje oparte na szkicach z natury i źródłach materialnych - malowanie twarzy na pół czerwone i pół czarne u wojowników irokeskich, srebrne ozdoby uszu Shawnee, tatuaże, uzbrojenie, typowe dla plemion leśnych mokasyny z kołnierzykiem. Ta precyzja etnograficzna, w połączeniu z licznymi fotografiami i rycinami czarno-białymi w tekście głównym, czyni z książki użyteczne źródło ikonograficzne - cenne szczególnie dla modelarzy, rekonstruktorów historycznych i twórców gier czy figurek, dla których wiarygodny detal wizualny liczy się bardziej niż narracja.
Recenzje czytelnicze, jakie można znaleźć w sieci, są zgodne co do charakteru tej pozycji: to solidne, choć z konieczności powierzchowne podsumowanie tematu w ramach ograniczeń serii. Na Goodreads jeden z recenzentów ocenił ją jako dobre skrócone zestawienie, zastrzegając jednak, że w praktyce książka koncentruje się bardziej na Irokezach niż zapowiada tytuł, a inny czytelnik podkreślił, że to sensowne wprowadzenie do tego, jak ludy przybrzeżne wschodniej Ameryki Północnej przygotowywały się do wojny i prowadziły ją przeciw kolonistom zabierającym ich ziemie. Podobny ton pojawia się w opiniach dotyczących całej serii Men-at-Arms - jeden ze sprzedawców na eBayu trafnie ujął to jako rodzaj skróconego kompendium badawczego, które nie uczyni z czytelnika eksperta, ale dobrze ukierunkuje dalsze poszukiwania i oferuje solidnie udokumentowane obserwacje wraz z wysokiej jakości ilustracjami. To ocena, którą trudno odrzucić - i która chyba najlepiej oddaje charakter tej książki.
Jako pozycja stojąca samodzielnie, "American Woodland Indians" sprawdza się najlepiej w roli punktu wyjścia, a nie punktu docelowego. Nie zastąpi monografii poświęconych pojedynczym konfederacjom czy wojnom - takich jak choćby inne tomy tego samego autora dedykowane osobno Irokezom czy plemionom Wielkich Jezior - ale jako zwięzłe wprowadzenie łączące kontekst historyczny, wojskowy i materialny w jednym, przystępnym tomie, spełnia swoje zadanie uczciwie i bez przesadnych obietnic. Dla kolekcjonera serii Osprey, modelarza czy osoby stawiającej pierwsze kroki w tematyce wojen kolonialnych na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej to pozycja warta swojej ceny; dla badacza szukającego głębi analitycznej - raczej punkt startowy niż cel podróży.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder