"The Alamo and the War of Texan Independence 1835–36" autorstwa Philipa Haythornthwaite'a, z ilustracjami Paula Hannona, to tom numer 173 serii Osprey "Men-at-Arms", wydany w 1985 roku. Książka podejmuje temat osnuty gęstą warstwą mitu, pod którą kryje się fascynująca historia polityczna i militarna: narodziny Republiki Teksasu w ogniu konfliktu między anglojęzycznymi osadnikami a meksykańską władzą centralną. Paradoks, od którego można zacząć lekturę, jest zarazem kluczem do całego tomu: w 1823 roku Teksas otwarto na osadnictwo amerykańskie i przez kolejne dwanaście lat tysiące ludzi skorzystały z tej sposobności - by ostatecznie chwycić za broń przeciwko temu samemu państwu, które ich zaprosiło.
Struktura tomu podąża za logiką eskalacji i rozstrzygnięcia. Autor omawia tło historyczne, przebieg Wojny o Niepodległość Teksasu, organizację armii meksykańskiej oraz siły teksańskie, prowadząc czytelnika od napięć politycznych lat trzydziestych XIX wieku aż po decydujące starcia pod Alamo i San Jacinto. Tom przedstawia zarówno słynną i owianą legendą Bitwę pod Alamo, jak i końcowy rozdział konfliktu - Bitwę pod San Jacinto, po której sam generał Santa Anna dostał się do niewoli. Haythornthwaite śledzi kolejne etapy tej dramatycznej sekwencji: rozpad federalizmu meksykańskiego, militaryzację konfliktu, desperacką obronę misji i wreszcie teksańskie zwycięstwo, które zmieniło mapę Ameryki Północnej. Tom zawiera też szczegółowe informacje o wyposażeniu, organizacji i mundurach armii meksykańskiej.
Pod względem merytorycznym tom wyróżnia się rzetelnością, której można oczekiwać od Haythornthwaite'a - uznanego międzynarodowo autora i konsultanta historycznego, specjalizującego się w historii wojskowości, mundurach i wyposażeniu epok XVIII i XIX wieku. Tekst jest zwięzły i dobrze zorientowany na czytelnika pragnącego szybko zrozumieć temat. Tom obala niektóre poetyckie, lecz niepoparte faktami mity o obronie Alamo, a jednocześnie pogłębia rozumienie bardzo ludzkich - i nierzadko poważnie ułomnych - obrońców tej twierdzy, którzy połączyli siły, by dokonać czegoś, co nabrało trwałego znaczenia. Osobny i frapujący wątek stanowi charakterystyka armii meksykańskiej: uzbrojenie było często w złym stanie, a jedyna fabryka broni w Meksyku zaprzestała produkcji - szczegół rzucający nowe światło na realia militarne konfliktu i pozwalający spojrzeć na brawurę Santa Anny z innej perspektywy. Wątek ten nabiera głębi w zestawieniu z obrazem nieregularnych oddziałów teksańskich, które stawiały czoła regularnej, choć chronicznie niedofinansowanej armii.
Philip J. Haythornthwaite FRHistS (urodzony w 1951 roku) jest autorem i konsultantem historycznym specjalizującym się w historii wojskowości, mundurach i wyposażeniu. Choć jego głównym obszarem badań są Wojny Napoleońskie, zakres jego publikacji obejmuje szerszy okres - od Angielskiej Wojny Domowej po rok 1939. Od 1973 roku opublikował ponad osiemdziesiąt książek, a ponadto liczne artykuły i prace z zakresu historii wojskowości. Jest członkiem Royal Historical Society i British Commission for Military History; w 2015 roku otrzymał Certificate in Recognition of Lifetime Achievement przyznany wspólnie przez BCMH i organizację Peninsular War 200. Tom o wojnie teksańskiej stanowi interesujące odstępstwo od jego napoleońskiej głównej specjalizacji - dowód, że autor potrafi z równą swobodą poruszać się po mniej uczęszczanych szlakach historiografii wojskowej XIX stulecia.
Materiał ilustracyjny Paula Hannona obejmuje osiem pełnostronicowych plansz barwnych, uzupełnionych o fotografie i inne ilustracje dokumentujące mundury oraz wyposażenie obu stron konfliktu. Hannon jest doświadczonym artystą militarnym z siedzibą w Londynie; wykonał ilustracje do kilku tomów Osprey. Jego plansze oddają egzotyczną różnorodność formacji teksańskich - od ochotniczych oddziałów milicji po naprędce organizowane jednostki regularne - zestawioną z barwnym, lecz niejednolitym mundurem armii Santa Anny. Ilustracje pełnią przede wszystkim funkcję dokumentacyjną i właśnie to czyni je wartościowym źródłem dla twórców figurek i rekonstruktorów.
Ograniczenia wynikają przede wszystkim z formuły serii. Pięćdziesiąt stron to przestrzeń wystarczająca do zarysowania chronologii i skatalogowania formacji, lecz zbyt skromna, by w pełni oddać kontekst - złożoną politykę wewnętrzną Meksyku w epoce Santa Anny, napięcia etniczne między Tejanos a anglojęzycznymi przybyszami czy porównanie teksańskiego modelu oporu zbrojnego z innymi ruchami niepodległościowymi epoki. Tom zawiera imponującą jak na swój rozmiar bibliografię, która niestety obejmuje wyłącznie pozycje anglojęzyczne - co oznacza, że perspektywa meksykańska pozostaje w cieniu. Czytelnik zainteresowany taktyką obu stron na polu bitwy lub długofalowymi skutkami geopolitycznymi konfliktu znajdzie w tomie jedynie punkt wyjścia.
Podsumowując, "The Alamo and the War of Texan Independence 1835–36" to solidna i precyzyjna pozycja, która przez długi czas wypełniała wyraźną lukę w anglojęzycznej literaturze przedmiotu. Tom sprawdza się zarówno jako zwięzłe wprowadzenie do historii tego konfliktu, jak i jako rzetelne źródło dla modelarzy i rekonstruktorów zainteresowanych mundurami epoki. Dla miłośników historii wojskowości i dziejów Ameryki Północnej pierwszej połowy XIX wieku - lektura godna polecenia, choć z zastrzeżeniem, że wąski zakres i jednostronność bibliograficzna wymagają uzupełnienia szerszymi opracowaniami, zwłaszcza tymi czerpiącymi z meksykańskich źródeł archiwalnych.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
