Kiedy myślimy o niemieckiej flocie okresu II wojny światowej, wyobraźnia od razu podsuwa U-Booty, pancerniki "BISMARCK" albo "GRAF SPEE". Gordon Williamson w tomie 151 serii New Vanguard (Osprey Publishing, 2009, 48 stron) postanowił zająć się tym, co zwykle zostaje w cieniu tych ikon - trałowcami, kutrami torpedowymi, patrolowcami, przerywaczami blokad i innymi jednostkami, które faktycznie stanowiły większość floty. To decyzja słuszna merytorycznie, bo temat rzeczywiście jest słabo spenetrowany w literaturze popularnej, ale jednocześnie ryzykowna wydawniczo - w formacie 48 stron trudno zmieścić kilkanaście typów okrętów bez spłycenia każdego z osobna.
Struktura książki jest typowa dla serii: wstęp, a następnie omówienie kolejnych klas jednostek - Minensuchboote (trałowce), Torpedoboote (kutry torpedowe), Raumboote (trawlery przystosowane do służby patrolowej, pełniące funkcję wysuniętych posterunków obserwacyjnych), dalej Vorpostenboote, Sperrbrecher, jednostki transportowe, żaglowe okręty szkolne oraz osobny akapit poświęcony jachtowi Hitlera "OSTWIND". Ten katalogowy układ ma tę zaletę, że czytelnik od razu wie, gdzie szukać interesującej go klasy okrętu, ale ma też wadę - każdemu typowi przypada zaledwie strona lub dwie, co z konieczności ogranicza się do specyfikacji technicznej, krótkiego rysu historii i garści zdjęć.
Williamson jako autor jest tu na swoim terenie - to weteran ponad sześćdziesięciu tytułów o niemieckiej wojskowości, głównie o Kriegsmarine i U-Bootach, i widać to w precyzji faktograficznej. Cenne jest zwłaszcza to, że autor nie kończy narracji na roku 1945 - pokazuje, jak niemieckie trałowce, wciąż z niemieckimi załogami noszącymi stare mundury pozbawione tylko swastyk, kontynuowały służbę pod kontrolą Royal Navy, oczyszczając powojenne akweny z min. To jeden z najciekawszych wątków książki i szkoda, że nie został rozwinięty szerzej, bo temat powojennej kontynuacji służby niemieckich marynarzy to materiał na osobne, dłuższe opracowanie.
Ilustracje Iana Palmera są mocną stroną wydania - kolorowe plansze i profile są wykonane starannie i mają realną wartość referencyjną dla modelarzy, co podkreślają zresztą wszystkie recenzje branżowe, jakie udało się znaleźć. Recenzent serwisu Modeling Madness określił książkę jako "doskonałą pozycję referencyjną, która jest też świetną lekturą" i przyznał jej najwyższą rekomendację, chwaląc szczególnie fakt, że pokazuje ona okręty pozostające w cieniu jednostek liniowych, a przy tym mające równie istotne znaczenie operacyjne. To opinia entuzjastyczna, ale trzeba pamiętać, że pochodzi z serwisu modelarskiego, gdzie kryterium oceny jest w dużej mierze przydatność ikonograficzna, a nie głębia analizy historycznej.
Bardziej wyważony, a miejscami krytyczny ton mają opinie czytelników na Goodreads. Jeden z nich, zainteresowany akurat sperrbrecherami i vorpostenbootami, zwrócił uwagę na podstawowy problem konstrukcyjny książki: zamiast podzielić materiał na kilka odrębnych tytułów, Williamson postanowił upchnąć wszystkie typy jednostek w jednym tomie, przez co każda klasa okrętu otrzymuje zaledwie stronę lub dwie ogólnikowego opisu. To trafna uwaga - i moim zdaniem najpoważniejszy zarzut, jaki można postawić tej książce. Ambicja objęcia całości niemieckich sił przybrzeżnych w jednym, niewielkim tomie jest chwalebna z punktu widzenia popularyzacji tematu, ale w praktyce oznacza, że żaden z omawianych typów okrętów nie zostaje potraktowany z głębią, jakiej oczekuje czytelnik już choć trochę zorientowany w temacie.
Jako pozycja wprowadzająca książka spełnia swoje zadanie bardzo dobrze - daje przejrzystą mapę tematu, pozwala zorientować się w nazewnictwie i podstawowej charakterystyce poszczególnych klas jednostek, a przy tym jest przyjemna w odbiorze dzięki dobrej jakości ilustracjom. Jako źródło dla kogoś, kto chce dowiedzieć się czegoś więcej niż podstawowe dane taktyczno-techniczne, jest już wyraźnie niewystarczająca - i tu formuła New Vanguard, ograniczona objętościowo z założenia, pokazuje swoje naturalne granice. Warto też zaznaczyć brak omówienia niektórych typów jednostek, na przykład barek desantowych, co przy zapowiadanej kompletności ujęcia tematu jest zauważalną luką.
Podsumowując, "Kriegsmarine Coastal Forces" to solidny, choć nierówny tom - wartościowy jako punkt wyjścia i kompendium podstawowej wiedzy o rzadko opisywanym segmencie niemieckiej floty, ale rozczarowujący dla każdego, kto szuka pogłębionej analizy poszczególnych typów okrętów. Polecałbym go raczej jako pierwszy krok w temacie sił przybrzeżnych Kriegsmarine niż jako ostateczne źródło wiedzy - i w tej roli, przy rozsądnej cenie i solidnym materiale ilustracyjnym, sprawdza się dobrze.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
