"Sherman Firefly" to 141. tom serii Osprey New Vanguard, opublikowany w 2008 roku, autorstwa Davida Fletchera, wieloletniego historyka Tank Museum w Bovington, z ilustracjami Tony'ego Bryana - tego samego, który podpisuje większość tomów poświęconych pojazdom pancernym w tej linii. Sama tematyka jest jedną z tych, gdzie format New Vanguard pokazuje swoje mocne strony. Firefly to brytyjska improwizacja - montaż 17-funtówki w wieży amerykańskiego Shermana - który z konieczności stała się jednym z najważniejszych pojazdów alianckich w 1944 roku, bo była to jedyna platforma zdolna realnie zagrożyć Tygrysom i Panterom. Fletcher poświęca dużo miejsca samej genezie tego pomysłu, pracom w Lulworth i biurokratycznym oporom, jakie projekt musiał przełamać, co jest dla mnie najciekawszą częścią książki - pokazuje, jak bardzo "oczywiste" z perspektywy historii rozwiązanie wcale nie było oczywiste dla decydentów w 1943 roku.
Fletcher pisze stylem, który czytelnicy i recenzenci określają jako "niezwykły" czy specyficzny - i rzeczywiście, jest to proza bardziej narracyjna, czasem dygresyjna, niż suchy katalog danych technicznych, jaki spotyka się w wielu innych tomach serii. Dla części odbiorców to zaleta, bo książka czyta się jak opowieść o ludziach i decyzjach, nie tylko o blachach i kalibrach. Dla kogoś szukającego czystej specyfikacji technicznej w formie tabel ten styl może być momentami frustrujący, choć osobiście uważam, że w przypadku Firefly - historii pełnej politycznych przepychanek między armią brytyjską i amerykańską - narracyjne podejście jest uzasadnione merytorycznie, a nie tylko stylistycznie.
Zakres tematyczny jest szerszy, niż mógłby sugerować tytuł skoncentrowany na jednym pojeździe. Rozdziały o amunicji, o użyciu Fireflies jako "concrete busters" do niszczenia bunkrów, czy o próbach wprowadzenia tego wariantu do armii amerykańskiej, to fragmenty, które wykraczają poza standardowy schemat "historia - opis techniczny - warianty" i dodają książce wartości jako kompendium wiedzy o kontekście operacyjnym, a nie tylko o samym sprzęcie. To jest mocna strona tej pozycji - Fletcher nie ogranicza się do opisania nadbudówki z innym działem, ale rekonstruuje całą logistyczną i taktyczną otoczkę programu konwersji.
Ilustracje Tony'ego Bryana, w tym przekrojowy rysunek (cutaway), są oceniane bardzo wysoko i to słusznie - w przypadku Firefly, gdzie kluczową różnicą względem standardowego Shermana jest właśnie kompromis przestrzenny związany z umieszczeniem długiej lufy działa 17-pounder w wieży nieprzystosowanej do tego pierwotnie, wizualizacja wnętrza wieży i rozmieszczenia amunicji ma realną wartość poznawczą, a nie tylko dekoracyjną. Fotografie archiwalne uzupełniają to dobrze, choć w 48-stronicowym formacie nieuchronnie część z nich jest mała i traci na czytelności w druku.
Jeśli porównać tę książkę z innymi tomami Zalogi w tej samej serii, różnica stylu jest wyczuwalna - Zaloga bywa bardziej systematyczny i "encyklopedyczny", Fletcher bardziej anegdotyczny i skupiony na kontrowersjach. Dla tematu Firefly to akurat dobre dopasowanie, bo historia tego pojazdu jest w dużej mierze historią sporu - między doktrynami, sojusznikami i bezwładnością wojskowej biurokracji - a nie tylko ewolucji konstrukcji.
Reakcje recenzentów modelarskich i historycznych są spójnie pozytywne, choć rzadko entuzjastyczne w sposób bezkrytyczny. Określenia typu "bardzo polecane" czy "doskonała pozycja referencyjna" pojawiają się wielokrotnie, a krytyka - jeśli już - dotyczy raczej formy podania treści niż jej zawartości merytorycznej. To wskazuje, że książka spełnia swoją funkcję: jest solidnym, kompaktowym wprowadzeniem do tematu, które rzadko komuś się znudzi, ale też rzadko zachwyca ponad oczekiwania względem formatu.
Ostatecznie "Sherman Firefly" to pozycja, którą trudno nazwać przełomową, ale która wykonuje swoje zadanie lepiej niż przeciętny tom serii - głównie dzięki temu, że temat sam w sobie jest dramatyczny (improwizacja wojenna ratująca sytuację na polu walki), a autor ma dostęp do archiwów Bovington i potrafi to wykorzystać. Dla modelarzy i osób zainteresowanych brytyjską bronią pancerną okresu 1944-45 to pozycja obowiązkowa; dla czytelnika szukającego ogólnego przeglądu wojny pancernej w Normandii będzie to raczej dobry suplement niż punkt wyjścia.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
