"Armored Trains" Stevena J. Zalogi, z ilustracjami Tony'ego Bryana, to 140. tom serii Osprey New Vanguard, wydany w 2008 roku, liczący zaledwie 48 stron. Już samo to mówi wiele o charakterze publikacji - nie jest to monografia, lecz zwięzłe kompendium tematyczne, adresowane przede wszystkim do modelarzy, kolekcjonerów militariów i osób zainteresowanych historią wojskowości na poziomie wprowadzającym. Zaloga to autor o ugruntowanej pozycji, znany z licznych pozycji o pojazdach pancernych, więc jego nazwisko na okładce stanowi pewną gwarancję rzetelności faktograficznej, choć nie należy oczekiwać po nim głębokiej analizy historycznej.
Treściowo książka obejmuje imponująco szeroki zakres czasowy - od wojny secesyjnej, przez wojnę francusko-pruską i wojny burskie, aż po szczyt rozwoju pociągów pancernych w czasie I wojny światowej, wojnę domową w Rosji, a następnie ich schyłkową fazę w czasie II wojny światowej i wojny chińsko-japońskiej. Ambicja objęcia tak rozległego materiału w 48 stronach jest jednocześnie największą siłą i największą słabością tej publikacji: z jednej strony czytelnik otrzymuje rzadko spotykaną w jednym miejscu syntezę ewolucji tej broni, z drugiej zaś nieuchronnie odczuwa, że niemal każdy rozdział mógłby (i powinien) być osobną książką. Recenzenci na portalach modelarskich i w sklepach internetowych konsekwentnie podkreślają ten sam wniosek - to dobry punkt wyjścia do tematu, ale nie wyczerpujące źródło.
Mocną stroną pracy jest sposób, w jaki Zaloga łączy stronę techniczną (typy wagonów, opancerzenie, uzbrojenie) z opowieścią o faktycznym użyciu bojowym - a to drugie jest często ciekawsze niż suche specyfikacje, bo pociągi pancerne były bronią równie efektowną, co taktycznie problematyczną, podatną na sabotaż i naloty. Czytelnicy chwalą tę narracyjną warstwę jako rzadko spotykaną zaletę w tej serii, gdzie zwykle dominuje sucha enumeracja parametrów. To realna wartość dodana, choć trzeba pamiętać, że przy takiej objętości każdy z opisanych konfliktów dostaje jedynie kilka stron.
Ilustracje Tony'ego Bryana to, zgodnie z opiniami wielu recenzentów, jeden z głównych powodów, by tę książkę kupić - kolorowe plansze i przekroje są precyzyjne i estetycznie dopracowane, a w połączeniu z archiwalnymi fotografiami tworzą materiał wizualny, który dla modelarzy może być bardziej przydatny niż sam tekst. Niektórzy recenzenci wprost zaznaczają, że sięgnęli po tę pozycję głównie ze względu na rysunki, a tekst traktowali jako dodatek - co jest dość wymowną oceną proporcji wartości w tej publikacji.
Słabością, na którą zwracają uwagę bardziej wymagający czytelnicy, jest nieuniknione spłycenie wielu wątków. Pojawiają się głosy, że autor "przegapił wiele rzeczy" i że historia pociągów pancernych zasługuje na szersze traktowanie niż to, co pozwala format New Vanguard. Nie jest to wina warsztatu Zalogi - pisze jasno i kompetentnie - ale ograniczenie objętościowe całej serii sprawia, że książka działa bardziej jak przewodnik orientacyjny niż jak źródło do głębszych studiów. Dla kogoś szukającego analizy strategicznej czy szerszego kontekstu politycznego użycia tych jednostek, 48 stron to zdecydowanie za mało.
Podsumowując, "Armored Trains" to solidna, kompetentnie napisana i pięknie zilustrowana pozycja wprowadzająca, która najlepiej sprawdzi się w rękach modelarzy i hobbystów szukających zwięzłego przeglądu tematu oraz materiału referencyjnego do budowy modeli. Jako punkt startowy do dalszych poszukiwań - bardzo dobra; jako samodzielne, wyczerpujące opracowanie historyczne - zdecydowanie niewystarczająca, choć nikt rozsądny nie powinien mieć takich oczekiwań względem 48-stronicowego zeszytu z serii New Vanguard.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
