Od 1943 roku Brytyjczycy rozpoczęli prace nad projektem czołgu, który wykazywał wyraźne podobieństwa do niemieckiego czołgu Panther. Zaprojektowany jako czołg uniwersalny (Universal Tank), projekt ten został sfinalizowany w połowie 1945 roku jako Centurion. Po raz ostatni został użyty bojowo przez British Army w 1991 roku podczas wojny w Zatoce Perskiej. Brał również udział w działaniach bojowych w składzie Izraelskich Sił Obronnych, Indyjskiej Armii podczas wojen z Pakistanem oraz Australijskiej Armii w Wietnamie. Niniejsza książka szczegółowo opisuje wszystkie warianty Centuriona używane w tych konfliktach, a także wymienia specjalistyczne wersje, które po raz ostatni zostały zastosowane przez Brytyjczyków podczas wojny w Zatoce Perskiej.
Książka "Centurion Universal Tank 1943–2003" autorstwa Simona Dunstana, wydana w 2003 roku w serii New Vanguard (tom 68) przez Osprey Publishing, to zwięzła, 48-stronicowa publikacja, która w przystępny sposób przedstawia historię jednego z najbardziej ikonicznych czołgów XX wieku. Opracowanie obejmuje cały cykl rozwojowy pojazdu – od prac projektowych zapoczątkowanych w 1943 roku, przez ewolucję wersji oznaczonych Mk 1 do Mk 13, aż po ostatnie zastosowanie bojowe przez British Army podczas wojny w Zatoce Perskiej w 1991 roku. Autor nie ogranicza się wyłącznie do perspektywy brytyjskiej, omawiając również udział Centuriona w konfliktach z udziałem Izraelskich Sił Obronnych, armii indyjskiej (wojny z Pakistanem) oraz australijskiej (Wietnam), co nadaje książce wartościowy, międzynarodowy kontekst operacyjny. Szczególną uwagę poświęcono wariantom specjalistycznym, takim jak wozy ewakuacyjne ARV, szturmowe AVRE, mostowe ARK, spychacze czy amfibie BARV, a także modernizacjom zagranicznym, w tym izraelskim Sho't i południowoafrykańskim Olifant oraz Semele. Publikacja jest bogato ilustrowana przez Petera Sarsona i Mike'a Badrocke'a, co czyni ją szczególnie atrakcyjną dla modelarzy poszukujących wiarygodnych źródeł do detali konstrukcyjnych i schematów malowania. Należy jednak pamiętać, że ze względu na ograniczoną objętość, książka ma charakter wprowadzający – nie pozwala na dogłębne omówienie subtelnych różnic między poszczególnymi oznaczeniami Mk ani na szczegółową analizę techniczną, co może być odczuwalne dla badaczy czy zaawansowanych entuzjastów. Jako pozycja z 2003 roku nie uwzględnia również najnowszych ustaleń archiwalnych z ostatnich dwóch dekad. Mimo tych ograniczeń, jest to bardzo przydatne i dobrze zbilansowane opracowanie startowe, które świetnie spełnia rolę przewodnika po świecie Centuriona. Dla osób szukających głębszej analizy warto rozważyć uzupełnienie lektury o prace Davida Fletchera ("The Universal Tank"), techniczny podręcznik "Haynes Manual: Centurion" lub bogato ilustrowaną serię "Tank Craft". Podsumowując: to solidna, zwięzła i wizualnie atrakcyjna pozycja, idealna na początek przygody z tematem, choć niewystarczająca jako jedyne źródło dla specjalistów.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder
