Publikacja "Orleans 1429: France Turns the Tide” Davida Nicolle’a, ilustrowana przez Grahama Turnera, to klasyczny przykład tego, jak seria Campaign wydawnictwa Osprey powinna obalać popularne mity na rzecz twardej analizy wojskowej. Z ulgą przyjmuję fakt, że autor nie uległ pokusie napisania kolejnej hagiografii Joanny d’Arc. Zamiast tego Nicolle prezentuje dojrzałe, analityczne spojrzenie na oblężenie, traktując je jako punkt zwrotny w ewolucji późnośredniowiecznej sztuki wojennej. Książka ta stanowi niezbędne antidotum dla popkulturowego obrazu wojny stuletniej. Jak słusznie zauważają recenzenci na zagranicznych portalach hobbystycznych, Nicolle "zdejmuje z wydarzenia warstwę mitu, by ukazać brutalną i skomplikowaną rzeczywistość XV-wiecznego pola bitwy”. Udowadnia, że sukces Francuzów nie był wyłącznie kwestią cudownego zrywu, lecz wynikiem ciężkiej pracy profesjonalistów, logistyki i taktycznej adaptacji.
Struktura książki, oparta na sprawdzonym schemacie Osprey, pozwala autorowi na precyzyjne rozłożenie sił i zamiarów obu stron na etapie rozdziałów "Opposing Commanders” oraz "Opposing Forces”. Nicolle zasługuje na najwyższe uznanie za obiektywizm w portretowaniu dowódców; angielscy i burgundzcy weterani nie są tu sprowadzeni do roli bezmyślnych antagonistów, lecz ukazani jako niezwykle groźni, doświadczeni żołnierze, tacy jak John Talbot czy John Fastolf. Szczególnie wartościowa jest analiza składu i uzbrojenia wojsk, gdzie autor kładzie ogromny nacisk na rosnącą rolę francuskiej artylerii polowej oraz piechoty. To właśnie w tych rozdziałach książka błyszczy analityczną precyzją, pokazując, że francuska armia u schyłku lat dwudziestych XV wieku była już zupełnie inną, znacznie bardziej nowoczesną maszyną wojenną niż ta, która poniosła klęskę pod Azincourt. Ocena potencjału bojowego obu stron jest wyważona i pozbawiona uprzedzeń, co stanowi duży atut metodologiczny tej pracy.
Rdzeń publikacji, czyli rozdziały "The Campaign” i "The Battle”, to mistrzowska lekcja z zakresu sztuki oblężniczej. Nicolle w sposób niezwykle klarowny, a zarazem pozbawiony niepotrzebnego dramatyzmu, rekonstruuje skomplikowaną sieć angielskich bastionów i francuskich kontrataków. Zdecydowanym atutem tej części jest odejście od linearnego, narracyjnego schematu na rzecz analizy błędów w dowodzeniu i logistyce. Autor trafnie punktuje strategiczne zaniechania Anglików, takie jak niedostateczne odcięcie miasta od zaopatrzenia od strony rzeki Loary, co ostatecznie przesądziło o klęsce. Ocena taktyczna szturmu na fort Les Tourelles jest wybitna - Nicolle słusznie podkreśla, że to nie sama obecność Joanny, ale skoordynowane użycie artylerii, inżynierii i piechoty pod okiem Jeana de Dunois złamało angielski opór. To rzetelna, chłodna analiza, która przywraca należne miejsce profesjonalizmowi w cieniu religijnego entuzjazmu, co z pewnością ucieszy krytycznych czytelników szukających wojskowego konkretu.
Nieco mniej miejsca autor poświęca rozdziałom "Aftermath” oraz "The Battlefield Today”, co można uznać za pewne niedociągnięcie, zważywszy na to, jak bardzo współczesny Orlean różni się od średniowiecznego miasta. Mimo to, analiza strategicznych konsekwencji oblężenia, prowadzących bezpośrednio do kampanii nad Loarą i bitwy pod Patay, jest zwięzła i trafna. Nicolle potrafi w kilku zdaniach podsumować, jak załamanie angielskiej hegemonii zmieniło balans sił w Europie Zachodniej. Z perspektywy historyka wojskowości, brakuje tu jednak głębszego odniesienia do tego, w jaki sposób doświadczenia zdobyte pod Orleanem wpłynęły na późniejsze reformy braterskich kompanii Karola VII. Mimo tego pewnego niedosytu, wywód pozostaje logiczny i dobrze osadzony w szerszym kontekście geopolitycznym wojny stuletniej.
Nie sposób nie odnieść się do warstwy wizualnej, za którą odpowiada Graham Turner, jeden z najwybitniejszych ilustratorów współpracujących z Osprey. Jego mapy taktyczne i trójwymiarowe widoki z lotu ptaka są absolutnie kluczowe dla zrozumienia geometrii oblężenia i wzajemnego ułożenia fortów polowych. Turner z ogromną dbałością o detale oddaje specyfikę XV-wiecznego zbrojnego oraz broni drzewcowej. Należy jednak zauważyć, że jego barwne plansze bitewne, choć atmosferyczne i dynamiczne, czasami stawiają efekt dramatycznego oświetlenia ponad ścisłą historyczną wierność w zakresie proporcji formacji czy detali umocnień ziemnych. Mimo tego drobnego zastrzeżenia, warstwa graficzna książki stanowi nieocenione wsparcie dla tekstu, czyniąc z niej kompleksowe kompendium wiedzy wizualnej o epoce, które znacznie ułatwia orientację w terenie.
Podsumowując, "Orleans 1429: France Turns the Tide” to pozycja, która w pełni zasługuje na miano jednej z najlepszych kampanii w dorobku Davida Nicolle’a. Książka ta nie jest jednak dla czytelnika szukającego taniego sensacjonalizmu czy baśniowej opowieści o "Dziewicy Orleańskiej”. To poważne, gęste od faktów studium przypadku, pokazujące, jak lokalne starcie o charakterze oblężniczym zmieniło geopolityczną mapę Europy. Z czystym sumieniem rekomenduję tę pozycję każdemu, kto pragnie zrozumieć ewolucję taktyki, broni i dowodzenia w późnym średniowieczu. Nicolle udowadnia, że prawda historyczna, pozbawiona mitologicznej otoczki, jest o wiele bardziej fascynująca i pouczająca niż jakikolwiek wymyślony dramat, czyniąc tę lekturę obowiązkową dla każdego szanującego się facha.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
