Pozycja ta jest klasycznym przykładem osprey'owskiego podejścia do tematu, czyli próby zmieszczenia ogromnego wydarzenia w niewielkim, kieszonkowym formacie liczącym około stu stron. Zadanie to jest z definicji niewdzięczne, a Carl Smith podejmuje je z mieszanym skutkiem - tam, gdzie ma do dyspozycji konkretne fakty, daty i ruchy wojsk, książka działa bardzo dobrze, natomiast tam, gdzie wymagana jest szersza narracyjna synteza, autor czasem gubi rytm.

Struktura tomu jest typowa dla serii Campaign i obejmuje wstęp, rozdział o dowódcach obu stron, chronologię wydarzeń, opis planu japońskiego, a następnie odrębne rozdziały poświęcone pierwszej i drugiej fali ataku, zakończenie omawiające skutki nalotu, sekcję bibliograficzną oraz praktyczny przewodnik dla osób planujących odwiedzić Pearl Harbor dziś. Taki układ ma swoją logikę - czytelnik prowadzony jest krok po kroku od kontekstu politycznego, przez przygotowania, do samego ataku i jego konsekwencji - ale w praktyce oznacza też, że najwięcej miejsca i energii autorskiej trafia właśnie do części środkowej, opisującej przebieg nalotu, podczas gdy wstęp i prezentacja dowódców wypadają nieco po macoszemu.

Recenzent z H-Net, Charles Kolb, zwraca uwagę, że Smith otwiera książkę dwustronicowym wprowadzeniem dającym niezbędne tło polityczne i geograficzne - i to jest słuszna obserwacja, ale słusznie też można dodać, że to wprowadzenie jest stanowczo zbyt skondensowane, by realnie wyjaśnić nowemu czytelnikowi, dlaczego doszło do konfrontacji amerykańsko-japońskiej. Dla kogoś, kto nie ma wcześniejszej wiedzy o napięciach na Pacyfiku w latach trzydziestych, te dwie strony to raczej hasłowe przypomnienie niż realna edukacja - i tu właśnie ujawnia się największa słabość formatu Campaign: zbyt wiele tematów ściśniętych w zbyt małej objętości.

Mocną stroną książki jest natomiast część poświęcona japońskiemu planowi operacyjnemu oraz przebiegowi obu fal ataku - tutaj Smith pisze z dużą precyzją, podając konkretne godziny, trasy nalotów, cele poszczególnych eskadr i reakcje obrońców. Jeden z recenzentów na Amazonie zauważył, że wstęp do kampanii i prezentacja kluczowych dowódców są nierówne, ale narracja nabiera tempa przy opisie japońskiego planu i samego ataku - i to jest moim zdaniem najsprawiedliwsza ocena tej książki w jednym zdaniu. Te rozdziały czyta się jak rekonstrukcję godzina po godzinie, co dla miłośników wojskowości jest największą wartością tomu, ale dla czytelnika szukającego bardziej refleksyjnej, "ludzkiej" historii może być trochę zbyt techniczne.

Ilustracje Jamesa Lauriera i Adama Hooka - charakterystyczne dla serii malowane plansze przedstawiające kluczowe momenty bitwy, plus liczne mapy i diagramy - są powszechnie chwalone i to słusznie. Recenzenci niezależnie podkreślają, że tekst jest dobrze wsparty znakomitym zestawem zdjęć, grafik i map, które dostarczają wielu szczegółów dotyczących japońskich uderzeń oraz improwizowanej, często heroicznej obrony amerykańskiej. To nie jest pochwała na wyrost - mapy lotnisk Oahu, schematy nalotów na Battleship Row i sylwetki samolotów japońskich naprawdę pomagają zrozumieć geografię i taktykę ataku w sposób, w jaki sam tekst by nie zdołał.

Jednocześnie trzeba być uczciwym co do stylu pisarskiego Smitha, który bywa problematyczny. Jeden z recenzentów na Goodreads ocenił go dość bezlitośnie, pisząc, że styl autora jest wyliczankowy, miejscami pompatyczny i ogólnie trudno się w niego wciągnąć. Mam podobne odczucia - Smith ma skłonność do nagromadzania drobnych, czasem anegdotycznych faktów (jak choćby informacja o rękawicach pilotów bombowców wykonanych z jeleniej skóry) bez wystarczającego osadzenia ich w szerszej narracji, co momentami przypomina bardziej skompresowaną notatkę encyklopedyczną niż opowieść historyczną. Z drugiej strony ta sama "wyliczankowość" w połączeniu z mapami sprawia, że książka działa znakomicie jako materiał pomocniczy do szerszych lektur albo - jak zauważa jeden z recenzentów - jako podręcznik do gier wojennych (wargaming).

Sekcja dotycząca skutków ataku oraz praktyczny dodatek o zwiedzaniu Pearl Harbor współcześnie są zgrabnym, choć nieco oczywistym domknięciem - to typowy dla Ospreya gest "od historii do turystyki", który dla czytelnika planującego wizytę na Hawajach ma realną wartość, ale dla osoby traktującej książkę jako lekturę historyczną jest najmniej istotną częścią tomu.

Podsumowując, to pozycja, którą trudno jednoznacznie odradzić, ale równie trudno entuzjastycznie polecić jako lekturę pierwszego kontaktu z tematem. Jako kompaktowy, dobrze zilustrowany przegląd przebiegu ataku - ze szczególnym naciskiem na taktyczne detale obu fal nalotu - działa bardzo dobrze i właśnie z tego powodu warto po nią sięgnąć. Jako wprowadzenie do szerszego kontekstu politycznego i dyplomatycznego konfliktu amerykańsko-japońskiego jest zbyt powierzchowna, a styl autora bywa męczący. Najlepiej traktować ją jako uzupełnienie - wizualny i taktyczny przewodnik towarzyszący bardziej rozbudowanym narracjom historycznym, nie zaś jako samodzielne, satysfakcjonujące opowiedzenie historii Pearl Harbor.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com