Pozycja numer 47 z serii Campaign brytyjskiego wydawnictwa Osprey to jedna z tych książek, które od razu mówią czytelnikowi, czego może się spodziewać - i właśnie ta przewidywalność jest jej największą zaletą i jednocześnie ograniczeniem. Morrissey, prawnik z wykształcenia, a z zamiłowania historyk wojskowości specjalizujący się w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych, podchodzi do tematu Yorktown w sposób uporządkowany i metodyczny, ale nie pozbawiony szerszej perspektywy - kapitulacja Cornwallisa nie jest tu przedstawiona jako izolowane wydarzenie, lecz jako finał całej kampanii wirginijskiej 1781 roku, co od razu nadaje narracji solidny kontekst strategiczny.

Struktura książki, zgodna ze sprawdzoną formułą serii, obejmuje rozdziały takie jak Droga do Yorktown, Teatr wojny, Dowódcy przeciwnych stron, Przeciwne armie, Kampania wirginijska 1781, Operacje morskie marzec-październik 1781, Oblężenie Yorktown, Następstwa, Pola bitew dzisiaj, Chronologię oraz Przewodnik do dalszej lektury, a całość zamyka tradycyjny dla Osprey rozdział o wargamingu kampanii. Ten układ działa na korzyść książki - czytelnik dostaje pełen łańcuch przyczynowo-skutkowy, od strategicznego impasu po Saratodze, przez błędy Clintona i Cornwallisa, aż do decydującej roli francuskiej flotylli De Grasse'a, która zablokowała Royal Navy i de facto przesądziła o losie garnizonu w Yorktown. To, że morskiemu wymiarowi kampanii poświęcono osobny, obszerny rozdział, jest mocnym punktem na korzyść autora - wiele popularnych ujęć Yorktown traktuje bitwę morską jako tło, tu jest ona słusznie pokazana jako oś decyzyjna całej operacji.

Jednocześnie recenzje czytelników, zarówno na Goodreads, jak i na Amazonie, dość konsekwentnie powtarzają jeden zarzut: tekst jest suchy, momentami bardziej przypomina konspekt niż żywą narrację historyczną. Jeden z recenzentów na Goodreads napisał, że to "z pewnością nie najbardziej ekscytująca książka, jaką kiedykolwiek ktoś przeczytał", a inny określił ją jako "suchą i rzeczową, nawet w porównaniu z innymi broszurami z serii Campaign". To krytyka uczciwa i trafna - Morrissey trzyma się rygorystycznie formatu Osprey, gdzie 96 stron musi pomieścić zarówno tło polityczne, biografie dowódców, organizację wojsk, jak i przebieg działań, więc na rozbudowane portrety psychologiczne czy dramaturgię po prostu nie ma miejsca. Kto szuka emocjonującej prozy w stylu popularnonaukowych bestsellerów, poczuje się tu trochę zawiedziony.

Tam, gdzie tekst bywa zbyt skondensowany, z nawiązką nadrabia to strona wizualna - i to jest moim zdaniem prawdziwy powód, dla którego warto po tę książkę sięgnąć. Ilustracje Adama Hooka, twórcy znanego z prac dla Osprey przy tytułach o Aztekach, starożytnych Grekach czy bitwie pod Gettysburgiem, są precyzyjne i dobrze udokumentowane historycznie, a do tego dochodzą mapy operacyjne, reprodukcje grafik z epoki oraz zdjęcia terenu wykonane na miejscu. Jeden z recenzentów słusznie zauważył, że choć narracja może wydawać się skrótowa, materiał ten "dostarcza wspaniałego materiału referencyjnego do dalszych studiów" - i to jest chyba najlepsze podsumowanie funkcji tej książki: nie jako ostatecznego źródła, ale jako punktu wyjścia i wizualnego przewodnika.

Co istotne, część czytelników odbiera tę samą zwięzłość jako zaletę, nie wadę. Recenzent piszący o książce na Amazon.de zwrócił uwagę, że autor prowadzi czytelnika "przez wstępne walki w Wirginii, opisując przy tym bliski impas, który istniał w szerszym konflikcie", a morskie starcia otrzymują należną uwagę jeszcze przed dotarciem do samego oblężenia - co świadczy o przemyślanej kompozycji, a nie chaotycznym koncentrowaniu materiału. Ta sama recenzja podkreśla, że całość jest "bardzo przystępną narracją, znacznie wzbogaconą ładnym wyborem ilustracji z epoki i współczesnych fotografii oraz map i diagramów". Trudno się z tym nie zgodzić - jako synteza faktograficzna, książka jest rzetelna, neutralna wobec obu stron konfliktu i dobrze ułożona chronologicznie, co dla osoby stawiającej pierwsze kroki w temacie wojny o niepodległość USA jest wartością samą w sobie.

Wartość dodaną stanowi też rozdział "Pola bitew dzisiaj" - element typowy dla serii Campaign, ale tutaj szczególnie użyteczny, bo park narodowy Yorktown Battlefield zachował się w dobrym stanie i wciąż umożliwia odwiedzającym śledzenie linii oblężniczych opisanych w tekście. To sprawia, że książka działa również jako praktyczny przewodnik dla osób planujących wizytę na miejscu wydarzeń, a nie tylko jako lektura fotelowa.

Podsumowując, "Yorktown 1781: The World Turned Upside Down" to typowy, kompetentny tom Osprey Campaign - nie błyskotliwy literacko, ale solidny merytorycznie, dobrze zorganizowany i wizualnie atrakcyjny. Dla kolekcjonerów serii i entuzjastów wojny o niepodległość to obowiązkowa pozycja, choćby ze względu na ilustracje Hooka i mapy kampanii. Dla czytelnika szukającego wciągającej, narracyjnej historii kapitulacji Cornwallisa lepszym wyborem będą prawdopodobnie obszerniejsze monografie - ale jako zwięzłe, wiarygodne wprowadzenie do tematu, książka spełnia swoje zadanie bez zarzutu, choć też bez większego entuzjazmu.

Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com