Książka Petera F. Panzeriego "Little Big Horn 1876: Custer's Last Stand”, wydana w serii "Campaign” (numer 39) przez Osprey Publishing, to pozycja, która rzuca wyzwanie jednemu z najbardziej zmitologizowanych epizodów w historii USA. Starcie nad rzeką Little Bighorn doczekało się tysięcy opracowań, często skrajnych emocjonalnie - od hagiografii ku czci podpułkownika George'a Armstronga Custera, po jego całkowite potępienie. Panzeri, jako zawodowy oficer armii amerykańskiej, odrzuca jednak publicystyczny patos. Proponuje w zamian chłodną, rygorystyczną wiwisekcję wojskową, udowadniając, że nawet w ściśle ograniczonej formule dziewięćdziesięciostronicowej publikacji popularnonaukowej można dokonać wartościowej dekonstrukcji legendy.
Największą zaletą merytoryczną tej pracy jest sposób, w jaki autor redefiniuje postać samego Custera oraz przyczyny katastrofy 7. Pułku Kawalerii. Panzeri unika łatwego moralizatorstwa; zamiast tego analizuje decyzje dowódcy przez pryzmat XIX-wiecznej doktryny taktycznej i fatalnego łańcucha błędów logistycznych oraz wywiadowczych. Autor bezlitośnie obnaża grzech pychy i zlekceważenie przeciwnika, przejawiające się w podziale własnych sił bez wcześniejszego rozpoznania liczebności wroga. Ta trzeźwa ocena taktyczna, poparta doświadczeniem wojskowym autora, nadaje książce ogromną wiarygodność i sprawia, że narracja staje się obiektywnym studium klęski, a nie kolejnym głosem w polityczno-ideologicznej dyspucie o podboju Dzikiego Zachodu.
Równie wysoki poziom prezentuje Panzeri w kreśleniu portretu operacyjnego koalicji plemion Lakotów, Szajenów i Arapahów, dowodzonych przez Siedzącego Byka i Szalonego Konia. Autor rezygnuje z tradycyjnego, europocentrycznego ukazywania Indian jako bezładnej, dzikiej masy. Przedstawia ich jako zdeterminowanych, świetnie zorganizowanych wojowników, którzy potrafili bezbłędnie wykorzystać błędy Amerykanów oraz ukształtowanie terenu. Takie wyważenie akcentów i przyznanie podmiotowości taktycznej rdzennej ludności Ameryki jest sądem niezwykle wartościowym, podnoszącym tę skromną objętościowo monografię do rangi pełnoprawnego, zbalansowanego kompendium historycznego.
Sama rekonstrukcja dramatycznych wydarzeń z 25 i 26 czerwca 1876 roku zachwyca dynamiką, unikając jednocześnie chaosu pojęciowego. Panzeri posiada rzadką umiejętność przekładania skomplikowanych manewrów wojskowych na język czytelny i obrazowy. Prowadzi czytelnika przez kolejne fazy bitwy - od niefortunnego ataku majora Reno, przez odcięcie kapitana Benteena, aż po tragiczną izolację pięciu kompanii Custera na wzgórzu. Każdy etap starcia zostaje opatrzony krytycznym komentarzem autora, dzięki czemu czytelnik nie tylko dowiaduje się, co się wydarzyło, ale przede wszystkim rozumie mechanizm operacyjny, który doprowadził do całkowitego unicestwienia amerykańskiego oddziału.
Nieodłącznym elementem sukcesu tej książki jest genialna oprawa wizualna, za którą odpowiada wybitny ilustrator Richard Hook. Jego realistyczne rekonstrukcje postaci - zarówno kawalerzystów, jak i indiańskich wojowników - charakteryzują się niemal fotograficzną dbałością o detale umundurowania, uzbrojenia i barw wojennych. Co więcej, internetowe opinie czytelników (m.in. na portalu ThriftBooks czy eBay) od lat zgodnie wychwalają obecne w książce trójwymiarowe mapy z lotu ptaka. Użytkownicy, którzy odwiedzili autentyczne pole bitwy w Montanie, podkreślają, że mapy te są tak precyzyjne, iż idealnie oddają zdradliwą topografię terenu i pozwalają naocznie pojąć, w jak śmiertelną pułapkę wmaszerował 7. Pułk.
Oczywiście, format serii Osprey Campaign narzuca pewne ramy, które dla bardziej wymagającego czytelnika mogą okazać się ograniczeniem. Z powodu skondensowanej struktury Panzeri musiał potraktować tło polityczne Wielkiej Wojny o Black Hills oraz późniejsze konsekwencje bitwy w sposób skrótowy, wręcz encyklopedyczny. Książka nie aspiruje jednak do bycia opasłą sagą historyczno-społeczną. Jako militarna monografia taktyczna realizuje swoje założenia w stu procentach, nie marnując ani jednego akapitu na zbędne dygresje.
Podsumowując, "Little Big Horn 1876: Custer's Last Stand” duetu Panzeri-Hook to pozycja wybitnie udana i wciąż jedna z najlepszych w swojej kategorii. Połączenie analitycznego rygoru amerykańskiego oficera z artystycznym kunsztem ilustratora zaowocowało dziełem, które z powodzeniem demitologizuje historię Dzikiego Zachodu. Książka ta udowadnia, że prawda o taktycznych błędach i odwadze obu stron konfliktu jest o wiele bardziej fascynująca niż hollywoodzkie legendy. To lektura obowiązkowa dla każdego, kto poszukuje zwięzłego, ale głębokiego merytorycznie i doskonale zilustrowanego przewodnika po najsłynniejszej bitwie wojen indiańskich.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
