Książka Iana Knighta "Colenso 1899: The Boer War in Natal”, opublikowana w ramach cenionej przez czytelników serii "Campaign” wydawnictwa Osprey Publishing (numer 38), stanowi pozycję niezwykle istotną dla zrozumienia realiów przełomu epok w sztuce wojennej. Knight, powszechnie uznawany za wybitnego specjalistę od konfliktów w Afryce Południowej, podejmuje się tu zadania trudnego: dekonstrukcji jednej z najbardziej upokarzających klęsk w historii imperium brytyjskiego. Choć publikacja ta, licząca niecałe sto stron, operuje w sztywnym i dość sformatowanym schemacie literatury popularnonaukowej, autorowi udaje się wznieść ponad suchy, kronikarski zapis, tworząc dzieło o głębokich walorach analitycznych.
Głównym atutem merytorycznym pracy jest pasjonujące i bezkompromisowe ukazanie zderzenia dwóch skrajnie odmiennych kultur militarnych. Knight z punktuje grzechy pychy brytyjskiego dowództwa, na czele z generałem Redversem Bullerem. Autor trafnie rekonstruuje mentalny skansen, w jakim znajdowała się ówczesna armia imperialna - przyzwyczajona do pacyfikacji gorzej uzbrojonych plemion afrykańskich i azjatyckich, całkowicie bezradna wobec nowoczesnej taktyki obronnej. Poprzez umiejętnie prowadzoną narrację czytelnik niemal namacalnie doświadcza szoku, jaki przeżyli Brytyjczycy w zderzeniu z rozproszonymi, doskonale strzelającymi i mobilnymi formacjami Burów. Sąd wartościujący Knighta nad skostniałą doktryną wojskową XIX wieku jest surowy, ale w pełni uzasadniony faktami historycznymi.
Niezwykle wartościowym elementem książki jest również rzetelne i pozbawione eurocentrycznego paternalizmu przedstawienie strony burskiej pod wodzą Louisa Bothy. Knight nie maluje swoich bohaterów jako "zacofanych farmerów”, jak to często czyniła ówczesna brytyjska propaganda, lecz jako pragmatycznych i genialnych w swej prostocie taktyków, którzy potrafili perfekcyjnie wykorzystać naturalne walory topograficzne rzeki Tugela. Taki sposób rozłożenia akcentów sprawia, że książka zyskuje miano obiektywnej i zbalansowanej monografii. Opinie czytelników na portalach takich jak Goodreads i forach militarnych zgodnie podkreślają, że bezstronność Knighta stanowi jeden z najsilniejszych punktów tej publikacji, co wyróżnia ją na tle starszej, nasyconej brytyjskim szowinizmem literatury przedmiotu.
Sama rekonstrukcja bitwy pod Colenso, stoczonej 15 grudnia 1899 roku w ramach tzw. "Czarnego Tygodnia”, została poprowadzona w sposób niezwykle dynamiczny, łączący chłód analizy operacyjnej z niemal reporterskim zacięciem. Knight doskonale radzi sobie z przedstawieniem chaosu pola walki, gdzie brak właściwego rozpoznania oraz fatalna łączność skazały brytyjskie brygady na rzeź w zakolu rzeki. Autor nie skupia się jednak wyłącznie na bezdusznym opisie ruchów wojsk; potrafi wpleść w narrację dramatyzm konkretnych sytuacji, takich jak desperacka próba ratowania artylerii, która kosztowała życie syna Lorda Robertsa. Ta umiejętność zachowania balansu między wielką strategią a tragedią jednostki jest świadectwem pisarskiej dojrzałości Knighta.
Jak na standardy Osprey Publishing przystało, tekst jest nierozerwalnie zintegrowany z bogatą szatą graficzną. Trójwymiarowe mapy z lotu ptaka oraz plansze anatomicznie odtwarzające pozycje bojowe nie są tu tylko ozdobnikami, ale kluczowym narzędziem analitycznym. Pozwalają one natychmiast pojąć krytyczne błędy brytyjskich dowódców brygad, którzy dosłownie wmaszerowali pod lufy użytkowników Mauserów ukrytych na wzgórzach. Krytycy słusznie wskazują, że bez tak precyzyjnego wsparcia wizualnego, zrozumienie topograficznych pułapek w Natalu byłoby dla współczesnego odbiorcy niezwykle utrudnione.
Jedynym mankamentem, który można zarzucić tej pozycji, jest wynikające z ograniczeń formatu serii potraktowanie po macoszemu polityczno-społecznego podłoża II wojny burskiej. Czytelnik pragnący zgłębić złożone przyczyny konfliktu o złoto i diamenty Transwalu otrzyma tu jedynie pigułkę informacyjną. Jest to jednak w pełni zrozumiały kompromis - "Colenso 1899” miało być i jest przede wszystkim monografią konkretnej, przełomowej bitwy kampanii w Natalu.
Podsumowując, dzieło Iana Knighta to książka znakomita, która mimo upływu lat od premiery pozostaje fundamentalnym punktem wyjścia dla każdego badacza konfliktu burskiego. To nie jest suchy podręcznik taktyki, ale porywające studium militarnych złudzeń i brutalnego budzenia się imperium w realiach nowoczesnej wojny XX wieku. Połączenie analitycznego obiektywizmu, głębokiej wiedzy źródłowej oraz znakomitego aparatu ilustracyjnego sprawia, że pozycja ta w pełni zasługuje na najwyższe uznanie w segmencie wojskowej literatury popularnonaukowej.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
