"Arnhem 1944: Operation 'Market Garden'” Stephena Badseya to numer 24 prestiżowej serii "Campaign” wydawnictwa Osprey, pierwotnie opublikowany w 1993 roku i wznawiany w kolejnych dekadach. Temat operacji "Market Garden” należy do tych, które w popkulturze i popularnej historii urosły do rangi mitu - sprowadzane często do heroicznego, ale skazanego na porażkę zrywu spadochroniarzy, utrwalonego w kinie dzięki "O most za daleko”. Tymczasem Badsey podchodzi do tematu w sposób, który zrywa z tą sentymentalną otoczką. Książka ta powstała po to, by spojrzeć na jedną z najbardziej kontrowersyjnych i ryzykownych operacji II wojny światowej nie przez pryzmat romantycznego poświęcenia, lecz chłodnej kalkulacji operacyjnej, co w morzu publikacji o Arnhem stanowi jej największy atut.
Stephen Badsey, wykładowca Królewskiej Akademii Wojskowej w Sandhurst, to autor o ugruntowanej pozycji w środowisku akademickim i wojskowym. To nie jest dyletancka kompilacja wspomnień, lecz praca kogoś, kto na co dzień zajmuje się analizą sztuki operacyjnej i doktryn wojennych. Ta perspektywa jest w tekście doskonale wyczuwalna. Badsey unika taniego sensacionalizmu, skupiając się na mechanice dowodzenia, błędach wywiadu i logistycznych wąskich gardłach. Gdy pisze o planowaniu operacji, za jego słowami stoi zrozumienie, jak aliancki aparat sztabowy funkcjonował w warunkach presji czasu i euforii zwycięstwa po wyzwoleniu Paryża. To właśnie ta analityczna precyzja odróżnia jego narrację od bezkrytycznego powielania utartych schematów.
Tom śledzi genezę i przebieg operacji, traktując ją nie jako z góry przesądzoną klęskę, lecz jako złożony problem współdziałania wojsk powietrznodesantowych i pancernych. Badsey słusznie zauważa, że "Market Garden” była w istocie eksperymentem z zakresu "joint penetration" - wspólnego uderzenia kolumny pancernej i wielkoskalowego desantu. Podejście to pozwala autorowi na nowo ocenić decyzje takich dowódców jak Montgomery czy Brereton, pokazując, że plan nie upadł wyłącznie z powodu jednego błędu, ale z powodu splotu systemowych niedoskonałości: od fatalnej, jedynej drogi zaopatrzeniowej w Holandii, po niedocenienie obecności dywizji pancernych SS w rejonie Arnhem. Ta strukturalna analiza przyczyn porażki jest najcenniejszą wartością merytoryczną książki.
Recenzenci i czytelnicy na portalach takich jak Goodreads czy Amazon zgodnie wskazują, że Badsey znakomicie radzi sobie z balansowaniem między zwięzłością a głębią analizy. Szczególnie wartościowe są fragmenty poświęcone wywiadowi i komunikacji - autor bezlitośnie, ale sprawiedliwie punktuje brak koordynacji między brytyjskimi a amerykańskimi siłami powietrznymi oraz ignorowanie ostrzeżeń o niemieckich czołgach. Co ważne, Badsey przywraca należne miejsce polskiej Samodzielnej Brygadzie Spadochronowej, pokazując jej działania nie jako marginalny epizod, lecz integralną, choć tragicznie opóźnioną część skomplikowanej układanki. Ten obiektywizm i brak instytucjonalnego faworyzowania nadają książce wymiar, którego brakuje w wielu zachodnich opracowaniach.
Ograniczenia tomu są jednak strukturalne i nieuchronne. Format 96 stron, narzucony przez serię "Campaign”, oznacza, że taktyczny obraz walk w samych ruinach Oosterbeek czy szczegółowa analiza każdego etapu odwrotu przez Ren muszą zostać potraktowane po macoszemu. Czytelnik szukający drobiazgowych relacji z poziomu kompanii czy plutonu, na poziomie, jaki oferują obszerne monografie Middlebrooka czy Kershawa, poczuje niedosyt. Badsey skupia się na poziomie operacyjnym i strategicznym, celowo pomijając mikrohistorię pojedynczych starć. To kompromis, który sprawia, że książka jest doskonałym wprowadzeniem, ale nie może i nie próbuje zastąpić pogłębionych studiów szczegółowych.
Istotnym atutem, który często umyka w ogólnych omówieniach, jest warstwa wizualna. Mapy i trójwymiarowe widoki ptaka (bird's-eye views) w przypadku "Market Garden” pełnią funkcję czysto analityczną, a nie tylko estetyczną. Geografia Holandii - poldery, kanały i tytułowe "piekielne autostrady” (Hell's Highway) - w decydującym stopniu zdeterminowała losy operacji. Precyzyjne odwzorowanie korytarza natarcia XXX Korpusu, zderzającego się z zatorami i niemieckimi kontratakami na wąskich groblach, pozwala czytelnikowi natychmiast zrozumieć, dlaczego logistyka i tempo stały się największymi wrogami aliantów. Bez tych map narracja Badseya traciłaby znaczną część swojej dowodowej mocy.
Dla studenta historii wojskowości, wargamera czy po prostu czytelnika szukającego rzetelnego zrozumienia kampanii z 1944 roku, tom Badseya pozostaje pozycją obowiązkową. W granicach swojej formuły - zwięzłej, opartej na akademickiej ekspertyzie i wspartej wybitną kartografią - "Arnhem 1944” jest dokładnie tym, czym powinna być dobra literatura faktu wojskowego: lekiem na mity, narzędziem analitycznym i najlepszym możliwym punktem wyjścia do dalszych, głębszych badań nad największą aliancką porażką na Zachodzie.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
