"Agincourt 1415: Triumph against the odds” autorstwa Matthew Bennetta, z ilustracjami Jeffreya Burna, to tom numer 9 flagowej serii wydawnictwa Osprey "Campaign”, opublikowany po raz pierwszy w 1991 roku. Książka bierze na warsztat jedno z najbardziej mitycznych starć wojny stuletniej i całej europejskiej historii wojskowości - bitwę pod Azincourt. Autor mierzy się z niełatwym zadaniem: na niespełna stu stronach musi przebić się przez warstwy narodowej legendy, spopularyzowanej przez Szekspira, by przedstawić chłodny, operacyjny obraz kampanii Henryka V. Paradoks wyznaczający dynamikę tego tomu polega na tym, że choć starcie z 25 października 1415 roku uchodzi za genialny triumf nielicznych nad przeważającą masą, to z czysto strategicznego punktu widzenia angielskie zwycięstwo było owocem desperackiego odwrotu, który o mało nie zakończył się katastrofą. Przekonujące zarysowanie tego dramatu w rygorystycznych ramach popularnonaukowego formatu wymagało od autora mistrzowskiej selekcji materiału źródłowego.
Struktura tomu wiernie odzwierciedla sprawdzony, sztywny podział serii "Campaign”, podporządkowany analizie operacyjnej, a nie swobodnej opowieści literackiej. Książka prowadzi czytelnika przez genezę konfliktu, sylwetki dowódców, strukturę obu armii, aż po sam przebieg kampanii, rekonstrukcję bitwy oraz ocenę jej dalekosiężnych skutków. Taki układ, choć przez zwolenników tradycyjnej beletrystyki historycznej bywa uznawany za schematyczny, w tym przypadku stanowi potężne narzędzie analityczne. Czytelnik pragnący precyzyjnie odtworzyć ruchy wojsk czy zrozumieć system rekrutacji łuczników zyskuje jasny wgląd w realia epoki bez konieczności przedzierania się przez dygresje. Tom sprawdza się zatem doskonale jako rzetelne, wojskowe kompendium, z którego łatwo wyekstrahować kluczowe fakty taktyczne.
Matthew Bennett, urodzony w 1954 roku, to wybitny brytyjski mediewista, którego naukowe portfolio idealnie predestynuje do stworzenia takiego opracowania. Przez trzydzieści lat pełnił funkcję starszego wykładowcy w prestiżowej Królewskiej Akademii Wojskowej w Sandhurst (RMA Sandhurst), co daje mu unikalną perspektywę: na średniowieczne konflikty patrzy nie tylko przez pryzmat zakurzonych pergaminów, ale też uniwersalnych zasad sztuki wojennej i psychologii pola walki. Jako absolwent King’s College London i uczeń legendarnego R. Allena Browna, Bennett łączy akademicki warsztat z rzadką umiejętnością klarownej syntezy. Widać to w sposobie, w jaki traktuje XV-wieczne kroniki - zachowuje wobec nich zdrowy sceptycyzm, umiejętnie punktując propagandowe przesadzenia obu stron konfliktu, co daje czytelnikowi poczucie obcowania z tekstem o wysokiej wiarygodności.
O merytorycznej dojrzałości tomu najlepiej świadczy rozdział poświęcony samym armiom oraz analizie legendarnego angielskiego długiego łuku ("longbow"). Bennett unika taniej ekscytacji tą bronią; zamiast tego oferuje rzeczowe spojrzenie na logistykę, niszczycielską siłę przebicia strzał oraz społeczne podłoże formowania oddziałów łuczników. Równie wartościowe jest odkłamanie armii francuskiej, która w popkulturze jawi się jako chaotyczna masa butnego rycerstwa. Autor analizuje zachowany francuski plan bitwy i udowadnia, że francuscy dowódcy posiadali racjonalny plan taktyczny, który załamał się nie z powodu braku dyscypliny, lecz przez fatalne uwarunkowania terenowe - błotniste, zwężające się pole, które zamieniło ich przewagę liczebną w śmiertelną pułapkę. Pewnym niedosytem, wynikającym z ograniczeń objętościowych, pozostaje jednak zbyt skrótowe potraktowanie opisu oblężenia Harfleur, które przecież zaważyło na kondycji fizycznej angielskich żołnierzy przed finałowym starciem.
Ograniczenia książki leżą w samej formule serii, która narzuca sztywne ramy objętościowe i tematyczne. Skupiając się niemal wyłącznie na wymiarze militarnym i operacyjnym, Bennett musiał zepchnąć na margines głębszy kontekst polityczny wojny stuletniej oraz skomplikowane realia wewnętrzne rozdartej wojną domową Francji czasów Karola Szalonego. Czytelnik poszukujący szerokiej panoramy społecznej XV wieku, psychologicznego studium postaci Henryka V czy szczegółowej analizy dyplomatycznej tamtej ery poczuje się zawiedziony i będzie musiał sięgnąć po grubsze monografie akademickie.
Mimo upływu trzydziestu pięciu lat od premiery, "Agincourt 1415: Triumph against the odds” broni się jako pozycja niezwykle solidna, stanowiąca jeden z fundamentów serii "Campaign”. Książka Matthew Bennetta pozostaje świetnym, dynamicznie napisanym przewodnikiem po kampanii 1415 roku. To udany mariaż wiedzy wytrawnego mediewisty z wojskowym pragmatyzmem wykładowcy z Sandhurst, ubrany w precyzyjną formę ikonograficzną. Dla każdego, kto chce szybko i bezbłędnie zrozumieć, jak doszło do jednej z najbardziej spektakularnych bitew średniowiecza, ten krótki tom to wciąż doskonały pierwszy krok.
Tu można zakupić książkę: Amazon, AbeBooks, BookFinder.com
