Czerńenko Jewhen W.

Jewhen Wasylowycz Czerńenko (1934–2007) był wybitnym ukraińskim archeologiem i historykiem wojskowości, uznanym za jednego z czołowych światowych ekspertów w dziedzinie kultury scytyjskiej. Przez całą karierę związanym z Instytutem Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz Uniwersytetem Kijowskim, opracował fundamentalne typologie scytyjskiego uzbrojenia i taktyki, uczestnicząc w kluczowych wykopaliskach, takich jak kurhan Tołsta Mohyła. Jego prace, w tym ceniona monografia The Scythians 700–300 BC (Osprey, 1983), upowszechniły wiedzę o ludach stepowych poza granicami ZSRR i do dziś stanowią podstawowe źródła dla badaczy starożytnej wojskowości. Za swoje osiągnięcia uhonorowany członkostwem w Niemieckim Instytucie Archeologicznego oraz tytułem profesora, Czerńenko pozostawił trwały dorobek naukowy, a jego prochy, zgodnie z ostatnią wolą, spoczęły w Dnieprze – rzece, która niegdyś przepływała przez serce scytyjskiego świata.

Jewhen Wasylowycz Czerńenko (ukr. Євген Васильович Черненко; transkrypcja łacińska: E. V. Cernenko / Yevhen V. Chernenko) urodził się 5 października 1934 roku we wsi Buda w rejonie małyńskim, w obwodzie żytomierskim na Ukrainie. Zmarł 3 stycznia 2007 roku w Kijowie w wieku 72 lat. Był wybitnym ukraińskim historykiem i archeologiem, uznawanym za jednego z najważniejszych badaczy kultury scytyjskiej XX wieku. Czerńenko ukończył Wydział Historii Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki w Kijowie w 1958 roku. Sześć lat później, w 1966 roku, obronił doktorat na podstawie pracy poświęconej scytyjskiemu sprzętowi wojskowemu. Przez całą swoją karierę naukową związany był z Instytutem Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy (NASU). W latach 1981–1986 kierował Katedrą Archeologii Wczesnej Epoki Żelaza na Uniwersytecie Kijowskim. W 1988 roku został członkiem korespondentem Niemieckiego Instytutu Archeologicznego (DAI), a tytuł profesora uzyskał w 1992 roku.
Jego główne obszary badawcze obejmowały archeologię scytyjską (VII–III w. p.n.e.), historię wojskowości starożytnej, uzbrojenie i taktykę ludów stepowych oraz kultury wczesnej epoki żelaza w Europie Wschodniej. Czerńenko był międzynarodowym autorytetem w dziedzinie wojskowości scytyjskiej. Uczestniczył w licznych ekspedycjach archeologicznych, w tym w słynnych wykopaliskach kurhanu Tołsta Mohyła w 1971 roku. Opracował kompleksową typologii scytyjskiego uzbrojenia ochronnego i ofensywnego oraz przeanalizował taktykę jazdy scytyjskiej i jej wpływ na wojskowość antyczną.
Do jego najważniejszych publikacji należą prace dostępne w językach ukraińskim, rosyjskim i angielskim. Wśród nich wyróżnia się monografia The Scythians 700–300 BC wydana przez Osprey Publishing w 1983 roku w serii Men-at-Arms, która stała się podstawowym wprowadzeniem do kultury i wojskowości scytyjskiej dla czytelników anglojęzycznych. Wcześniej opublikował prace Scythian Armour (Kijów, 1968) oraz Scythian Archers (Kijów, 1981), obie początkowo w języku rosyjskim. Łącznie opublikował ponad 100 artykułów naukowych w czasopismach ukraińskich, rosyjskich i międzynarodowych, a jego prace były redagowane i cytowane w najważniejszych publikacjach z zakresu archeologii stepu pontyjskiego.
Czerńenko odegrał kluczową rolę w upowszechnianiu wiedzy o Scytach poza granicami ZSRR i Ukrainy dzięki publikacjom w językach zachodnich. Jego metodyczne opracowanie źródeł archeologicznych, w szczególności typologie uzbrojenia, są nadal punktem odniesienia dla współczesnych badaczy. Przyczynił się również do integracji badań ukraińskich z międzynarodowym obiegiem naukowym w okresie późnego ZSRR i niepodległej Ukrainy. Zgodnie z jego ostatnią wolą, urna z prochami naukowca została złożona w rzece Borysten – starożytnej nazwie Dniepru – co stanowi symboliczne połączenie badacza z krainą, którą studiował przez całe życie. Prace Czerńenki stanowią fundament współczesnej wiedzy o wojskowości ludów stepowych. Bez jego badań rozumienie scytyjskiej sztuki wojny byłoby niepełne. Jego dorobek nadal jest cytowany i wykorzystywany przez archeologów, historyków wojskowości oraz badaczy kultury materialnej starożytności.

Książki i publikacje jego autorstwa: