Monarch (1868)

Masztowy pancernik wieżowy HMS MonarchHMS "MONARCH" był pierwszym oceanicznym pancernym okrętem wieżowym i pierwszym pancernikiem brytyjskim wyposażonym w działa o kalibrze 305 mm (12 in). Został zaprojektowany przez Edwarda Reed'a w 1866 r.
Wielka Brytania flagaKraj: Wielka Brytania
klasa: masztowy pancernik wieżowy (masztowy pancerny okręt wieżowy)

Specyfikacja

Nazwa okrętu Stocznia Położenie stępki Wodowanie Ukończenie budowy Los okrętu
MONARCH
Chatham DYd 01.06.1866 25.05.1868 12.06.1869 Sprzedany na złom w 1905 r.

Dane taktyczno-techniczne

Wymiary:

Wyporność 8322 ts
Tonaż 5102 bm
Długość między pionami 100,58 m (330 ft 0 in)
Szerokość 17,53 m (57 ft 6 in)
Zanurzenie dla wyporności lekkiej - dziób 7,39 m (24 ft 3 in)
Zanurzenie dla wyporności lekkiej - rufa 8,10 m (26 ft 7 in)

Napęd:

Maszyny 2-cylindrowa, pozioma maszyna parowa z powrotnymi korbowodami pojedynczego rozprężania firmy Humphreys &Tennant (modernizacja w latach 1890/97: pionowa maszyna o podwieszanych cylindrach potrójnego rozprężania), 9 kotłów typu kufrowego (modernizacja w latach 1890/97: 9 kotłów cylindrycznych), 1 śruba
Ożaglowanie Ożaglowanie typu pełnorejowego o powierzchni 2573 m² (27 700 sq ft), 3 maszty
Moc nominalna 1100 nhp
Moc indykowana 7842 ihp (modernizacja w latach 1890/97: 8216 ihp)
Prędkość (maszyna parowa) 14,94 węzła (modernizacja w latach 1890/97: 15,75 węzła)
Prędkość (żagle) 13 węzłów
Paliwo 600 ts węgla
Zasięg 2000 mil morskich przy prędkości 10 węzłów

Opancerzenie:

Burty 178 mm - 114 mm (7 in - 4,5 in) na podkładzie z 305 mm - 254 mm (12 in - 10 in) drewna
Wieże działowe 254 mm - 203 mm (10 in - 8 in)
Przegrody 114 mm - 102 mm (4,5 in - 4 in)
Stanowisko dowodzenia 203 mm (8 in)

Uzbrojenie:

Początkowe 4 działa 305 mm (12 in) (25-ton)/(15 ft 2 in) MLR (2x2); 3 działa 178 mm (7 in) (6,5-ton) MLR
Modernizacja w 1871 r. 4 działa 305 mm (12 in) (25-ton)/(15 ft 2 in) MLR (2x2); 2 działa 203 mm (9 in) (12,5-ton) MLR; 1 działo 178 mm (7 in) (6,5-ton) MLR
Modernizacja w 1878 r. 4 działa 305 mm (12 in) (25-ton)/(15 ft 2 in) MLR (2x2); 2 działa 203 mm (9 in) (12,5-ton) MLR; 1 działo 178 mm (7 in) (6,5-ton) MLR; 2 wyrzutnie torped 356 mm (14 in)
Modernizacja w latach 1890/97 4 działa 305 mm (12 in) (25-ton)/(15 ft 2 in) MLR (2x2); 2 działa 203 mm (9 in) (12,5-ton) MLR; 1 działo 178 mm (7 in) (6,5-ton) MLR; 4 działa 12-funtowe (12 pdr) QF; 10 dział 3-funtowych (3 pdr) QF; 2 wyrzutnie torped 356 mm (14 in)

Ludzie:

Załoga 530 - 575 oficerów i marynarzy

Projekt

Okręt został zaprojektowany przez Głównego Konstruktora marynarki brytyjskiej sir Edwarda Reeda w okresie, gdy koncepcja jednostek będących podstawą flot – dawnych okrętów liniowych, zmieniała się jednocześnie w wielu aspektach. Żagle ustępowały maszynom parowym, drewniane kadłuby były zastępowane przez żelazne, gładkolufowa artyleria wystrzeliwująca kuliste pociski była zastępowana przez gwintowane działa strzelające wydłużonymi pociskami, montowano grubsze i cięższe pancerze. Pojawiały się wreszcie głosy w kręgach morskich, by odejść od uzbrojenia umieszczonego na burtach na korzyść rozwiązania, w których działa umieszczone byłyby w wieżach. Dawało to przewagę nad wcześniej budowanymi pancernikami kazamatowymi, w postaci możliwości użycia całej artylerii w kierunku jednej z burt oraz uzyskania szerszego pola ostrzału. Na skutek takich zmian każdy nowo powstały okręt okręt był kompromisem pomiędzy starą technologią i przyzwyczajeniami a nowościami – w tym także projekt HMS "MONARCH".

Po przyjęciu założenia, że główna artyleria okrętu powinna być umieszczona w wieżach, Admiralicja stwierdziła, że skoro okręt jest przeznaczony do służby zamorskiej, a silniki parowe nie oferują pełnej niezawodności, jednostka musi być wyposażona w pełne ożaglowanie i dziobówkę dla polepszenia dzielności morskiej, więc dla montowania wież pozostaje śródokręcie. Reed sprzeciwiał się temu pomysłowi, ponieważ ograniczał pole ostrzału wież działowych do niewielkiego kąta w kierunku prostopadłym do burt; został jednak przegłosowany. W 1869 napisał "żaden dobrze zaprojektowany okręt z wieżami artyleryjskimi nie został jeszcze zbudowany ani nawet nie położono jego stępki (...) środek górnego pokładu okrętu wyposażonego w pełne ożaglowanie nie jest odpowiednim miejscem dla dużych dział". Bezpośrednim konkurentem HMS "MONARCH" był drugi brytyjski pancernik wieżowy tego okresu, HMS "CAPTAIN", projektu Colesa, o niższych burtach, lecz jego projekt okazał się wadliwy. Dopiero w 1868 Reed przekonał Komitet Projektów (ang. Committee on Designs) do budowy okrętu wyposażonego w wieże na dziobie i rufie, bez dziobówki i rufówki oraz ożaglowania, by działa mogły strzelać w kierunku rufy, dziobu i na burty (pancerniki typu "DEVASTATION").

Konstrukcja


Służba

1866 Okręt zostaje zatwierdzony do budowy.
01.06.1866 Położenie stępki.
25.05.1868 Wodowanie okrętu.
12.06.1869 Ukończenie okrętu. Koszt budowy wyniósł 354 515 funtów (kadłub: 279 903 funty, maszyny: 74 672 funty).
17.07.1869 - 24.07.1869 Okręt przeszedł próby maszyn i kotłów. Dzień później okręt zawinął do Spithead, gdzie dokonano napraw i niewielkich zmian w konstrukcji wież artyleryjskich. Drobne uszkodzenia powstały w wyniku pierwszych, próbnych strzelań na Kanale. Naprawy zakończono 24 lipca.
30.07.1869 - 21.08.1869 Okręt cumuje w Spithead. Okręt w tym czasie odbył krótki rejs po Kanale.
21.08.1869 - 23.08.1869 Okręt udał się do Plymouth, gdzie dołączył do okrętów Combined Squadron w składzie Channel Fleet. W tym czasie na pokład zaokrętowano marynarzy Royal Marine Artillery oraz Royal Marine Light Infantry, którzy mieli zostać dostarczeni do swoich okrętów na Morzu Śródziemnym. Po opuszczeniu portu okręt udał się w drogę do Gibraltaru, gdzie dociera 1 września.
21.12.1869 - 27.03.1870 Okręt opuścił Portsmouth w towarzystwie amerykańskiej drewnianej korwety (slupa) USS "PLYMOUTH". Udał się do USA wioząc na pokładzie szczątki George'a Peabody, amerykańskiego handlarza, finansisty i filantropa. Rejs odbył się przez Bermudy i Maderę, gdzie pobrano zapasy i paliwo. Okręty dotarły do Portland w USA, gdzie pochowano szczątki. HMS "MONARCH" był pierwszym wieżowym pancernikiem, który odwiedził USA, co wywołało zrozumiałą sensację. Okręt udał się w drogę powrotną 5 marca, opuszczając port w Annapolis. W drodze powrotnej pokonał w ciągu jednego dnia 242 mile morskie, co było wynikiem o jedną milę gorszym od rekordowego – ustalonego przez HMS "OCEAN".
31.12.1870 Okręt opuszcza Portsmouth i udaje się do Portland.
01.01.1871 Okręt dociera do Portland.
03.02.1871 Okręt opuszcza Portland na testy uzbrojenia, jednak ze względu na mgłę przerywa testy i przed zmrokiem wraca do portu.
14.03.1871 Okręt dociera do Spithead z Portland.
16.03.1871 Okręt wpływa do portu w Portsmouth.
1871 Po wycofaniu ze służby 29.11.1871 r. na okręcie wymieniono część uzbrojenia.
1872 Okręt przeszedł modernizację. M.in. zmieniono mu ożaglowanie na typ bark.
10.06.1874 Okręt ponownie dołączył do Channel Fleet. Został wcielony do służby w Portsmouth z nowym dowódcą.
Okręt przenosi się do Spithead. Dwa dni później odbywają się próby odbiorcze maszyn.
07.1874 - 09.1874 Okręt wraz z kilkoma innymi jednostkami (HMS "NORTHUMBERLAND", HMS "TRIUMPH", HMS "SULTAN" i HMS "AGINCOURT") odbywa rejs po portach Wielkiej Brytanii, łącząc ćwiczenia ze swoistą "promocją" Royal Navy, gdyż podczas pobytów w portach zazwyczaj okręty są udostępniane do zwiedzania. Odwiedzone porty to: Pembroke (10.07 - 13.07), Liverpool (14.07 - 20.07), Belfast (21.07 - 26.07), Greenock (27.07 - 03.08), Lough Foyle (04.08 - 07.08), Loch-na-Keal (09.08 - 13.08), Kirkwall (19.08 - 22.08), Invergordon (28.08 - ?), St Andrews (7/8.09), Inverness (09.09 - 10.09), Edinburgh (10.09 - 14.09), Sunderland (15.09 - 19.09) i Great Yarmouth (20.09 - 22.09).
25.09.1874 Okręt wraz z resztą eskadry wraca do Spithead.
05.11.1874 - 07.12.1874 Po opuszczeniu Plymouth okręt uczestniczy w ćwiczeniach wraz z HMS "NORTHUMBERLAND", HMS "TRIUMPH", HMS "SULTAN", HMS "AGINCOURT" i HMS "RESISTANCE" na wodach okalających nieopodal Vigo. W samym Vigo eskadra stacjonowała od 10 do 23 listopada, natomiast 29 listopada eskadra odwiedza Corcubion. Pomiędzy 2 a 7 grudnia okręty stacjonują ponownie w Vigo.
16.12.1874 - 04.01.1875 Okręt przenosi się do Lizbony. W czasie rejsu jeden z marynarzy został poważnie ranny w wypadku.
04.01.1875 - 13.01.1875 Ćwiczenia eskadry na wodach nieopodal Lizbony. W międzyczasie okręty zawijają do Lagos Bay (7/8.01)
13.01.1875 - 20.01.1875 Okręt przebywa w Lizbonie.
29.01.1875 - 10.02.1875 Okręt przenosi się do Gibraltaru. W czasie pobytu w porcie jeden z marynarzy ćwiczących na lądzie uległ tragicznemu wypadkowi, ginąc przygnieciony lawetą działa, które było wykorzystywane do ćwiczeń.
24.02.1875 - 03.04.1875 Okręt przebywał w Fuchal na Maderze. Później przeniósł się do Lizbony gdzie bazował aż do 26 kwietnia.
28.04.1875 - 18.05.1875 Ponowny pobyt w Gibraltarze.
01.06.1875 - 11.06.1875 Okręt przenosi się do Kadyksu, by później wrócić do Lizbony.
18.06.1875 - 07.07.1875 Pobyt w Vigo. Podczas pobytu w porcie (konkretnie 25 czerwca) zginął jeden z marynarzy z pancernika, kiedy jeden z ciężkich bloków służących do obsługi olinowania spadł mu na głowę.
12.07.1875 Eskadra dociera do Spithead. Okręt dzień później udaje się do Portsmouth, gdzie pozostaje do 19 lipca.
19.07.1875 - 18.08.1875 Okręt pełni straż w Cowes, Isle of Wight w czasie pobytu Królowej w Osborne House.
18.08.1875 - 20.11.1875 Dokowanie w Portsmouth i usuwanie drobnych uszkodzeń.
20.11.1875 - 27.11.1875 Okręt cumuje w porcie w Spithead.
27.11.1875 Okręt wraz z HMS "MINOTAUR" opuszcza Spithead. Następnego dnia ok. 4.00 czasu brytyjskiego okręt zderza się z zderza się z norweskim żaglowcem "HALDEN" nieopodal Start Point. Bukszpryt żaglowca niszczy dziobowy kuter na pancerniku i zaplątuje się w żurawiki, po chwilowym rozdzieleniu się, zniesiony przez wiatr żaglowiec ponownie uderza w kadłub pancernika, tym razem bliżej rufy. Na szczęście nie stwierdzono ofiar w ludziach i HMS "HERCULES" odprowadza oba uszkodzone okręty do Plymouth Sound.
30.11.1875 - 28.12.1875 Okręt zostaje zadokowany w Devonport. Wymieniono kilka wgniecionych płyt pancernych na burcie i naprawiono uszkodzenia wewnętrzne. Późniejsze dochodzenie komisji sądowej badającej zderzenie obarczyło winą dowódcę HMS "MONARCH", zaś norweski żaglowiec został naprawiony na koszt rządu Wielkiej Brytanii w Devonport Dockyard. po zakończeniu napraw okręt opuścił port i udał się na spotkanie z innymi okrętami Channel Fleet. Dotarł do Lizbony i pozostawał tam wraz z resztą eskadry aż do 13 stycznia 1876 r.
29.01.1876 - 16.02.1876 Okręt bazował w Gibraltarze.
27.02.1876 - 16.03.1876 Przenosiny do Lizbony.
1876 po marcu 1876 r. okręt został przydzielony do eskadry Morza Śródziemnego.
12.09.1876 Okręt chwilowo przejmuje flagę admiralską z HMS "HERCULES", na czas jego nieobecności w składzie eskadry.
1877 - 1878 Po czasowym powrocie do kraju do okrętu przydzielono kutry torpedowe oraz zmodyfikowano uzbrojenie. Okręt oddano ponownie do służby 16 kwietnia 1878 r. z przydziałem na Morze Śródziemne. Po oddaniu do służby do końca kwietnia okręt przechodził próby odbiorcze.
09.05.1878 Okręt opuścił Sheerness i udał się do Portsmouth, gdzie pozostawał aż do 24 maja, pobierając zapasy i amunicję.
10.06.1878 - 26.06.1878 Po dotarciu na Maltę okręt pozostawał tam aż do 26 czerwca. Później odwiedził Suda Bay.
07.07.1878 - 12.10.1878 Okręt bazował na Cyprze, w porcie Larnaca. Stanowił część sił zabezpieczających proces aneksji wyspy. W tym czasie odwiedzał także pobliskie porty, m.in. Nikozje, którą opuścił 19 września w towarzystwie HMS "MINOTAUR" i HMS "RALEIGH".
24.10.1879 Okręt dociera na Maltę. Później, w listopadzie okręt odwiedził port Smyrna (Izmir).
12.1878 - 01.1879 Okręt przebywał w Artaki.
02.1879 Okręt przeniósł się do Smyrny.
03.1879 - 05.1879 Powrót okrętu na Maltę.
06.1879 - 08.1879 Okręt w tym czasie przenosił się pomiędzy portami. Odwiedził m.in. Aegean, Phalerum (Faliro), Smyrna, Mytilene, Besika Bay, Lemnos i Sigri.
09.1879 - 29.12.1879 Pancernik wrócił na Maltę. Pozostawał tam do końca roku z przerwą na wizytę w Larnaca (zawinął tam 13 października).
01.1880 - 02.1880 Okręt powrócił do Larnaca.
03.1880 W marcu udał się do Port Side w celu uzupełnienia zapasów.
23.03.1880 - 07.1880 Okręt wrócił na Maltę. Pozostawał tam aż do lipca.
07.1880 - 08.1880 Okręt odwiedził w tym czasie Genuę, Villefranche oraz Palermo.
09.1880 - 11.1880 Na początku miesiąca okręt udał się do Neapolu by potem wrócić na Maltę. W październiku okręt udał się do Basic i Teodo Bay (Kotor). W Teodo Bay pozostawał aż do początku listopada.
11.1880 - 12.1880 Powrót na Maltę.
01.1881 - 02.1881 W styczniu okręt odwiedził porty Larnaca i Alexandretta. W lutym ruszył w koleją podróż, odwiedzając porty Famagusta, Larnaca i Souda Bay.
03.1881 - 04.1881 Okręt wrócił na Maltę.
05.1881 - 08.1881 Pancernik bazował w Tunisie, ochraniając interesy Korony w obliczu faktu okupacji francuskiej. W trakcie pobytu w porcie zdarzył się wypadek. W dniu 17 czerwca w czasie ćwiczeń eksplodowało 2-funtowe działo stanowiące wyposażenie parowej szalupy z HMS "MONARCH". Ofiarą wybuchu został porucznik (Lieutenant)Baker, a kolejnych 7 ludzi odniosło rany z których jeden marynarz później zmarł.
09.1881 - 11.1881 Okręt odwiedził porty Susa i Sfax. W październiku wrócił na chwilę na Maltę by później udać się do Tunisu. Pozostał tam aż do listopada.
11.1881 - 01.1882 Okręt najpierw odwiedził Sfax by później wrócić na Maltę. 16 stycznia okręt na chwilę został umieszczony w suchym doku w celu dokonania drobnych napraw.
26.01.1882 Okręt został czasowo zdjęty ze służby. Stara załoga zaokrętowała się na transportowiec wojska "TAMAR".
31.03.1882 Okręt z nową załogą i dowódcą został ponownie wcielony do służby.
06.04.1882 Okręt opuścił Maltę i udał się w rejs do Bejrutu. Później udał się do Pireusu, który opuścił 9 maja udając się do Korfu.
20.05.1882 Okręt dociera do Aleksandrii w towarzystwie HMS "INVINCIBLE". Pozostawał tam jakiś czas, później udając się do Suda Bay.
30.05.1882 - 02.06.1882 Okręt opuszcza Suda Bay w towarzystwie HMS "CYGNET", i udaje się do Aleksandrii.
09.07.1882 Wraz z HMS "INVINCIBLE" i HMS "PENELOPE" okręt bombardował egipskie forty, m.in. Marabout i Marsa-el-Kanat.
14.07.1882 Okręt brał udział w bombardowaniu miasta. Łącznie podczas bombardowań użył 125 pocisków artylerii głównej.
16.07.1882 Okręt nadal przebywał w Aleksandrii, nocami oświetlając reflektorami miasto.
20.08.1882 Pancernik dociera do Port Side. Pozostaje tam przez jakiś czas patrolując sąsiednie wody. 27 sierpnia okręt przechwycił parowiec "CALYPSO", na którym przewożono tureckich żołnierzy.
04.09.1882 Okręt tymczasowo rozpoczął pełnienie funkcji pływającego magazynu w Port Side, dla Marines z Naval Brigade.
1885 Okręt otrzymał rozkaz udania się na Maltę, ale został uszkodzony w drodze i jego losy były nieznane przez kilka dni. W końcu został odnaleziony, zaholowany na Maltę, naprawiony i wysłany do domu pod eskortą.
14.09.1885 Okręt zostaje ponownie wcielony do służby w Chatham po pobycie w doku.
1885 Okręt ponownie został wcielony w Channel Fleet.
25.09.1889 Wraz z HMS "NORTHUMBERLAND", HMS "IRON DUKE", HMS "ANSON" i HMS "CURLEW" okręt wyrusza w rejs po Bałtyku, zawijając do wielu portów m.in. do Kopenhagi, Kilonii, Wilhelmshaven i Carlskrony.
1890-1897 Okręt został poddany gruntownej przebudowie. Wymieniono m.in. maszyny na nowe co spowodowało zwiększenie prędkości o prawie 1 węzeł. Nie podjęto jednak prób unowocześnienia uzbrojenia głównego, choć działa odprzodowe, w jakie był uzbrojony, były całkowicie przestarzałe, a wymiana ich na działa odtylcowe nie była znacząco trudna. Dodano jedynie lekkie działa do ochrony przed torpedowcami.
1897 - 1902 Okręt pełni rolę okrętu strażniczego w zatoce Simons.
1902 Okręt zostaje pozbawiony maszyn i pełni rolę pływającego magazynu.
03.1904 Okręt został przemianowany na "SIMOOM".
04.04.1905 Okręt zostaje sprzedany na złom do G.Garnham.

ZNANI DOWÓDCY (PRZYDZIAŁY)

11.1868 - 10.1870 Captain John Edmund Commerell, Channel squadron
10.1870 - 29.11.1871 Captain Charles Murray-Aynsley, Channel squadron
06.1873 Captain Henry Boys, czasowo wcielony do służby
10.06.1874 - 04.1876 Captain Arthur William Acland Hood, Channel squardon
04.1876 - 07.1877 Captain Michael Culme-Seymour, Morze Śródziemne
16.04.1878 - 26.09.1878 Captain Algernon McLennan Lyons, Morze Śródziemne
10.1878 - 26.01.1882 Captain George Tryon, Morze Śródziemne, w tym przydział do dywizjonu Sir Geoffrey Thomas'a Phipps'a Hornby'iego na morzu Marmora, w 1880 uczestnictwo w międzynarodowej demonstracji siły przeciwko Turcji pod Sir Frederick'iem Beauchamp'em.
31.03.1882 - 12.1883 Captain Henry Fairfax, Morze Śródziemne (w tym bombardowanie Aleksandrii, oraz desant piechoty morskiej pod Port Said)
12.1883 - 04.1885 Captain Frederick G.D. Bedford
08.1885 - 10.1887 Captain Edmund J. Church
10.1887 - 10.1889 Captain Uvedale C. Singleton
10.1889 - 05.1890 Captain John B. Warren
01.1897 - 02.1900 Captain Robert D. Barwick Bruce
02.1900 - 05.1902 Captain Charles H. Bayly
05.1902 - 10.1902 Captain W. Lowther Grant
10.1902 - 06.1903 Captain (acting) Cunningham R. de C. Foot

Galeria

Źródła:
- Dawid Lyon, Rif Winfield (2004). The Sail & Steam Navy List. All the ships of the Royal Navy 1815 - 1889. Chatham Publishing.
- Chesneau, Roger; Kolesnik, Eugene M., eds. (1979). Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905. Greenwich: Conway Maritime Press.
- Wikipedia, oraz inne strony internetowe.