Slup

Slup to historyczna klasa niewielkich okrętów, których dokładna definicja zmieniała się wraz z rozwojem budownictwa okrętowego.

Generalnie slupami (z holenderskiego "Sloep", z kolei z francuskiego "Chaloupe") nazywamy żaglowce z jednym masztem (grotmasztem) i ożaglowaniem skośnym. Jednakże historyczna geneza tego typu okrętów jest nieco skomplikowana. W erze flot żaglowych slupy były niewielkimi jednostkami bojowymi o zróżnicowanym w zależności od floty tonażu i rodzaju ożaglowania. Royal Navy rozpoczęła przygodę ze slupami od zamówienia w 1795 roku na Bermudach trzech "sloop-of-war" (czyli "slupów wojennych") HMS "DASHER", HMS "DRIVER" i HMS "HUNTER". Okręty były w konfiguracji tzw. slupa bermudzkiego (trzymasztowego), miały wyporność 200 t. i były uzbrojone w 12 dział 24-funtowych. Ich zadaniem było przeciwdziałanie francuskim korsarzom spędzającym wtedy sen z powiek brytyjskiej Admiralicji.

W późniejszym okresie zadania tego typu okrętów stopniowo zaczęły obejmować również działania komunikacyjne, zwiadowcze, zwalczania przemytników i handlarzy niewolników. W momencie wejścia pary do flot, slupy zasadniczo były podobnie traktowane jak korwety. Były mniejsze od fregat, przenosiły mniej dział i pełniły nieco inne funkcje. Różnice pomiędzy korwetami i slupami sprowadzały się głównie do konfiguracji i rodzaju ożaglowania.

Klasa slupów pojawiła się ponownie podczas I wojny światowej. Nazwa ta była używana głównie w terminologii brytyjskiej, natomiast w Polsce okręty te często określa się jako eskortowce. Podobne okręty we Francji klasyfikowano jako awizo. Klasa slupów wywodziła się z klasy kanonierek, mając podobną wielkość i charakterystyki, lecz była bardziej uniwersalna (na początku wojny brytyjskie kanonierki torpedowe zostały przeklasyfikowane na slupy). W 1915 Brytyjczycy rozpoczęli masową budowę slupów typu "FLOWER", będących uniwersalnymi okrętami, przeznaczonymi do trałowania min, patrolowania, eskorty konwojów i walki z wynurzonymi okrętami podwodnymi. Były one budowane w oparciu o projekt kadłuba i technologię budowy statków handlowych, napędzane maszynami parowymi, przez co były tanie w budowie i eksploatacji. Ich wyporność wynosiła 1200-1300 ton, prędkość 15-17 w., uzbrojenie: 1 lub 2 działa kaliber 102-120 mm i kilka lekkich działek.

Od 1929 roku do służby w Wielkiej Brytanii i krajach Wspólnoty Brytyjskiej (Indiach i Australii) weszły nowo budowane slupy, najpierw typu "BRIDGEWATER", następnie "GRIMSBY" i innych. Były to wielozadaniowe okręty, przeznaczone w czasie pokoju do służby patrolowej i służby w koloniach, a podczas wojny do eskorty konwojów (zbliżoną klasą były francuskie awiza kolonialne). Okręty te wypełniały też zadania kanonierek, uczestnicząc m.in. w opanowaniu irańskich portów w sierpniu 1941 roku. Nowo budowane slupy były to okręty o wyporności 1000-1300 ton i prędkości 16-20 w. Uzbrojenie stanowiły 2-3 działa kalibru 102-120 mm i kilka działek przeciwlotniczych oraz wyrzutnie i miotacze bomb głębinowych. Trzy okręty typu "PELICAN" były uzbrojone w aż 8 dział uniwersalnych kaliber 102 mm.

Kulminacją rozwoju tej klasy były okręty typu "BLACK SWAN" – do 1945 roku zbudowano ich 32, były one uzbrojone w 6 dział uniwersalnych 102 mm. Miały wyporność 1250 t i prędkość 19-20 w. Wielkością i szybkością były one zbliżone do wprowadzonych w 1941 roku fregat, lecz dzięki silniejszemu uzbrojeniu, slupy były nieco bardziej uniwersalne. Z kolei zbliżone wielkością i uzbrojeniem do slupów niszczyciele eskortowe były nieco szybsze, część miała też uzbrojenie torpedowe.

Współcześne okręty floty USA typu Littoral Combat Ship ("LCS"): typy "FREEDOM" i "INDEPENDENCE", wielkościowo plasujące się właśnie między fregatami a korwetami prawie idealnie wpasowują się do definicji slupa obowiązującej dla marynarki mojennej.

Wyrażenia bliskoznaczne: Slup wojenny, Awizo, Awizo kolonialne