Kanonierka - historyczna klasa okrętów artyleryjskich średniej lub małej wielkości. Kanonierki przeznaczone były przede wszystkim do ostrzeliwania celów lądowych, przybrzeżnej służby patrolowej i dozorowej, obrony wybrzeża, stawiania min i innych zadań pomocniczych.

Pierwotnie kanonierki budowano jako okręty żaglowe zazwyczaj uzbrojone w jedną armatę gładkolufową dużego kalibru. Pierwsze kanonierki były niewielkimi okrętami, o długości ok. 15 metrów, jedno- lub dwumasztowymi, budowano także kanonierki o napędzie wiosłowym.

Rodzaje kanonierek różniły się w zależności od przeznaczenia. Oprócz kanonierek stanowiących uniwersalne niewielkie okręty artyleryjskie, istniały w XIX wieku kanonierki obrony wybrzeża, uzbrojone z reguły w jedno działo dużego kalibru (ponad 200 mm) i kilka mniejszych (z klasy tej następnie powstały pancerniki obrony wybrzeża). Największą popularność zyskały jednak kanonierki kolonialne, przeznaczone do służby zamorskiej. Aż do II wojny światowej okręty tej klasy często używane były do reprezentowania interesów mocarstw w ich koloniach oraz strefach wpływów politycznych, głównie w Afryce i wschodniej Azji, w tym także do ekspedycji karnych epoki kolonializmu (na przykład podczas drugiej wojny opiumowej w Chinach). Szczególne nasilenie działań tego typu miało miejsce na przełomie XIX i XX wieku - stąd powstało określenie: „polityka kanonierek”.

W latach 80. i 90. XIX wieku budowano też osobną podklasę kanonierek torpedowych, które były szybsze i oprócz dział, uzbrojone w kilka wyrzutni torped. Po I wojnie światowej, kanonierki straciły na znaczeniu, wypierane przez okręty bardziej uniwersalnych klas, jak niszczyciel oraz bardziej potrzebne okręty eskortowe. Podczas II wojny światowej istniejące jednostki były jeszcze używane do ostrzeliwania wybrzeży. Ostatecznie klasa ta zanikła po II wojnie światowej.

Rozbrojeniowy traktat londyński z 1930 (obowiązujący Wielką Brytanię, USA i Japonię) pośrednio ograniczył charakterystyki kanonierek, które można było budować bez limitu ilości. Nie mogły one przekraczać wyporności standardowej 2032 ton (2000 ts), kalibru dział 155 mm, ani prędkości 20 węzłów; nie mogły mieć także wyrzutni torpedowych, ani więcej, niż 4 działa kalibru ponad 76 mm.